พิมพ์คำที่ต้องการค้นหา ทั้งภาษาไทยและอังกฤษ

  1. หน้าแรก
  2. คลังความรู้
  3. ระบบควบคุม
  4. ไม่เชิงเส้น · ทนทาน

// บทที่ 13.22 · ระบบควบคุม · Nonlinear & Robust Control

ระบบไม่เชิงเส้นและการควบคุมแบบทนทาน

ทุกอย่างก่อนหน้านี้สมมติว่าระบบเชิงเส้นและแบบจำลองถูกต้อง แต่ PWM เต็มได้แค่ 100% เกียร์มีระยะคลอน แรงเสียดทานสถิตทำให้มอเตอร์ไม่ขยับที่แรงดันต่ำ และค่าพารามิเตอร์จริงต่างจากแคตตาล็อก 20% หน้านี้รวมเครื่องมือหลักสำหรับโลกจริง ระดับภาพรวมที่ใช้ได้จริง เพื่อเป็นทางไปสู่วิชาระดับบัณฑิตศึกษา สูตรใช้รหัส U

เขียนโดย อาจารย์มดอัปเดต
สรุปใน 30 วินาที
  • ความไม่เชิงเส้นทั่วไป: อิ่มตัว dead-zone backlash แรงเสียดทาน ควอนไทซ์ · ทำให้เกิด windup และลิมิตไซเคิล
  • ฟังก์ชันพรรณนา: ลิมิตไซเคิลที่ G(jω)=−1/N(a)G(j\omega) = -1/N(a) · รีเลย์ N=4d/(πa)N = 4d/(\pi a)
  • ลียาปูนอฟ: V>0, V˙<0⇒V \gt 0,\ \dot V \lt 0 \Rightarrow เสถียร
  • ทนทาน: ∥W T∥∞<1\|W\,T\|_\infty \lt 1 (ความไม่แน่นอนแบบคูณ) · small gain: ∥G1∥ ∥G2∥<1\|G_1\|\,\|G_2\| \lt 1

ความไม่เชิงเส้นที่เจอทุกวัน กลาง

ความไม่เชิงเส้นพบที่ผลกระทบวิธีรับมือ
อิ่มตัว (saturation)PWM 0–100% แรงดันแบต กระแสสูงสุดintegral windup ช้าลง overshootanti-windup จำกัดค่าอ้างอิง
Dead-zoneวาล์ว มอเตอร์ที่มีแรงเสียดทานสถิต ไดรเวอร์ที่มี dead-timeความผิดพลาดค้างชดเชยด้วยตัวผกผัน เพิ่ม I
Backlashเกียร์ สายพานลิมิตไซเคิลในลูปตำแหน่งเกียร์ไร้ระยะคลอน วัดที่ปลายโหลด ลดเกน
แรงเสียดทาน (Coulomb, stiction)แกนเลื่อน ข้อต่อหุ่นยนต์stick–slip, huntingfeedforward แรงเสียดทาน dither
ควอนไทซ์ADC เอนโค้ดเดอร์ PWM ความละเอียดจำกัดแกว่งเล็ก ๆ รอบเป้าความละเอียดสูงขึ้น dead-band เล็ก ๆ
อัตราจำกัด (rate limit)slew rate ของออปแอมป์ ตัวขับไฮดรอลิกเหมือนหน่วงเวลาที่แอมพลิจูดสูงวางแผนวิถี (trajectory)

ฟังก์ชันพรรณนาและลิมิตไซเคิล ขั้นสูง

U1 Describing functions ฟังก์ชันพรรณนา (เกนสมมูลต่อไซน์แอมพลิจูด aa)

รีเลย์ ±d: N(a)=4dπa,อิ่มตัว (ชัน k, ขีด δ): N(a)=2kπ[sin⁡−1δa+δa1−δ2a2] (a>δ)\text{รีเลย์ } \pm d:\ N(a) = \frac{4d}{\pi a}, \qquad \text{อิ่มตัว (ชัน } k, \text{ ขีด } \delta):\ N(a) = \frac{2k}{\pi}\left[\sin^{-1}\frac{\delta}{a} + \frac{\delta}{a}\sqrt{1 - \frac{\delta^2}{a^2}}\right]\ (a \gt \delta)

ประมาณเฉพาะฮาร์มอนิกหลัก ใช้ได้ดีเมื่อพลานต์กรองฮาร์มอนิกสูง (low-pass) · อิ่มตัว: NN ลดลงเมื่อ aa เพิ่ม (เกนประสิทธิผลลดลง) · N(a)N(a) คือ b1/ab_1/a ของอนุกรมฟูเรียร์ของขาออก (รีเลย์ = สี่เหลี่ยม W1, อิ่มตัว = ไซน์ตัดยอด W16)

U2 Limit-cycle prediction ทำนายลิมิตไซเคิล

1+N(a)G(jω)=0  ⟺  G(jω)=−1N(a)1 + N(a)G(j\omega) = 0 \iff G(j\omega) = -\frac{1}{N(a)}

วาด −1/N(a)-1/N(a) บนกราฟไนควิสต์ จุดตัดให้ทั้งแอมพลิจูดและความถี่ของการแกว่ง · เป็นหลักการของ relay auto-tune

ตัวอย่าง U-1 · ตัวควบคุม on–off

ตัวควบคุมรีเลย์ ±1 กับพลานต์ G(s)=10s(s+1)(s+2)G(s) = \dfrac{10}{s(s+1)(s+2)} จะแกว่งที่ความถี่และแอมพลิจูดเท่าไร

  1. −1/N(a)=−πa/4-1/N(a) = -\pi a/4 อยู่บนแกนจริงลบ U2

  2. G(jω)G(j\omega) ตัดแกนจริงลบที่ ω=2\omega = \sqrt2 ค่า −10/6=−1.667-10/6 = -1.667 (เหมือน N-1)

  3. πa/4=1.667⇒a=2.12\pi a/4 = 1.667 \Rightarrow a = 2.12

แกว่งค้างที่ ω=1.414\omega = 1.414 rad/s (คาบ 4.44 s) แอมพลิจูดประมาณ 2.12 · เตาอบที่ใช้เทอร์โมสตัท on–off แกว่งรอบจุดตั้งด้วยเหตุผลเดียวกัน

เสถียรภาพแบบลียาปูนอฟ ขั้นสูง

U3 Lyapunov's direct method วิธีตรงของลียาปูนอฟ

V(0)=0,  V(x)>0 (x≠0),  V˙=∇V⋅f(x)<0 ⇒ เสถียรเชิงอาการV(\mathbf 0) = 0,\ \ V(\mathbf x) \gt 0 \ (\mathbf x \ne \mathbf 0),\ \ \dot V = \nabla V\cdot f(\mathbf x) \lt 0 \ \Rightarrow\ \text{เสถียรเชิงอาการ}

ถ้า V→∞V \to \infty เมื่อ ∥x∥→∞\|\mathbf x\| \to \infty ด้วย จะเสถียรแบบทั่วทั้งปริภูมิ (global) · ระบบเชิงเส้น: V=xTPxV = \mathbf x^TP\mathbf x กับ ATP+PA=−QA^TP + PA = -Q

U4 Lyapunov's indirect method วิธีอ้อม (ทำให้เป็นเชิงเส้น)

J=∂f∂x∣x0:  Re⁡λi(J)<0⇒เสถียรเฉพาะที่,Re⁡λi>0 บางตัว⇒ไม่เสถียรJ = \left.\frac{\partial f}{\partial\mathbf x}\right|_{\mathbf x_0}:\ \ \operatorname{Re}\lambda_i(J) \lt 0 \Rightarrow \text{เสถียรเฉพาะที่}, \quad \operatorname{Re}\lambda_i \gt 0 \text{ บางตัว} \Rightarrow \text{ไม่เสถียร}

ถ้ามี Re⁡λ=0\operatorname{Re}\lambda = 0 สรุปไม่ได้ ต้องใช้วิธีตรง · เป็นเหตุผลที่การทำให้เป็นเชิงเส้นใช้ได้

ตัวอย่าง U-2 · เมื่อทำเป็นเชิงเส้นแล้วตอบไม่ได้

x˙=−x3\dot x = -x^3 เสถียรไหม

  1. วิธีอ้อม: J=−3x2∣0=0J = -3x^2|_0 = 0 สรุปไม่ได้ U4

  2. วิธีตรง: V=x2>0V = x^2 \gt 0, V˙=2xx˙=−2x4<0\dot V = 2x\dot x = -2x^4 \lt 0 สำหรับ x≠0x \ne 0 U3

เสถียรเชิงอาการแบบทั่วทั้งปริภูมิ แต่ลู่เข้าช้ากว่าเอกซ์โพเนนเชียล · หุ่นยนต์ใช้ VV = พลังงานจลน์ + พลังงานศักย์เสมือน พิสูจน์ PD + ชดเชยแรงโน้มถ่วง (ดูโรโบติกส์)

U5 Sliding mode control ควบคุมแบบโหมดเลื่อน

σ=e˙+λe,u=ueq−k sign⁡(σ),k>∣ความไม่แน่นอน∣\sigma = \dot e + \lambda e, \qquad u = u_{eq} - k\,\operatorname{sign}(\sigma), \quad k \gt |\text{ความไม่แน่นอน}|

บังคับให้สถานะเลื่อนบนผิว σ=0\sigma = 0 ซึ่ง e→0e \to 0 แบบ e−λte^{-\lambda t} ทนต่อการรบกวนที่จำกัดขอบเขตได้สมบูรณ์ · ข้อเสีย: chattering แก้ด้วย sat⁡(σ/ϕ)\operatorname{sat}(\sigma/\phi) แทน sign · ใช้ในไดรฟ์มอเตอร์และตัวแปลงกำลัง

การควบคุมแบบทนทาน ขั้นสูง

U6 Robust stability (multiplicative uncertainty) เสถียรภาพทนทาน

Gจริง=G(1+WΔ), ∣Δ∣≤1⇒เสถียรทุกพลานต์  ⟺  ∣W(jω)T(jω)∣<1  ∀ωG_{\text{จริง}} = G(1 + W\Delta),\ |\Delta| \le 1 \quad\Rightarrow\quad \text{เสถียรทุกพลานต์} \iff |W(j\omega)T(j\omega)| \lt 1 \ \ \forall\omega

∣W(jω)∣|W(j\omega)| = ขนาดความไม่แน่นอนสัมพัทธ์ที่แต่ละความถี่ (มักเล็กที่ความถี่ต่ำ โตที่ความถี่สูง) · จึงต้องให้ ∣T∣|T| เล็กที่ความถี่สูง: แบนด์วิดท์ถูกจำกัดด้วยความรู้เรื่องพลานต์

U7 Small-gain theorem ทฤษฎีบทเกนเล็ก

∥G1∥∞ ∥G2∥∞<1 ⇒ ระบบป้อนกลับของ G1,G2 เสถียร\|G_1\|_\infty\,\|G_2\|_\infty \lt 1 \ \Rightarrow\ \text{ระบบป้อนกลับของ } G_1, G_2 \text{ เสถียร}

ใช้ได้แม้ G2G_2 ไม่เชิงเส้นหรือแปรตามเวลา (ใช้เกนแบบ L2L_2) · เป็นฐานของ H∞ control ซึ่งออกแบบตัวควบคุมให้ ∥W1S∥∞\|W_1S\|_\infty และ ∥W2T∥∞\|W_2T\|_\infty เล็กที่สุดพร้อมกัน

ตัวอย่าง U-3 · เกนพลานต์ไม่แน่นอน

L=Ks(s+1)(s+2)L = \dfrac{K}{s(s+1)(s+2)} ออกแบบที่ K=2K = 2 แต่พลานต์จริงมีเกนตั้งแต่ 0.5 ถึง 1.5 เท่าของค่าที่ออกแบบ ยังเสถียรไหม

  1. KK จริงอยู่ในช่วง 1 ถึง 3 · เสถียรเมื่อ K<6K \lt 6 (R-5)

  2. มองด้วยมาร์จิน: GM = 3 เท่า (9.54 dB) ครอบความไม่แน่นอน 1.5 เท่า เหลือที่ว่างอีก 2 เท่า

เสถียรทุกกรณี (robustly stable) แต่ที่ K=3K = 3 PM ลดเหลือประมาณ 20° แกว่งมาก ถ้าต้องการสมรรถนะทนทานด้วย (robust performance) ต้องออกแบบให้มาร์จินมากกว่านี้

ต่อยอดไปหน้าถัดไป

ได้เครื่องมือครบแล้ว ส่วนที่ 9 คือการลงสนามจริง: เมคาทรอนิกส์ โรโบติกส์ และตัวแปลงกำลัง

คำถามที่พบบ่อย

ลิมิตไซเคิลคืออะไร เกิดได้อย่างไร?

คือการแกว่งค้างที่มีแอมพลิจูดและความถี่คงที่ ไม่ขึ้นกับเงื่อนไขเริ่มต้น เกิดได้เฉพาะในระบบไม่เชิงเส้น เช่น ตัวควบคุมแบบ on–off ร่วมกับพลานต์ที่มีเฟสล่าช้ามาก หรือ backlash ในเกียร์ร่วมกับลูปตำแหน่งที่มีเกนสูง ฟังก์ชันพรรณนาใช้ทำนายแอมพลิจูดและความถี่ได้ล่วงหน้า

วิธีลียาปูนอฟใช้ทำอะไร?

ใช้พิสูจน์เสถียรภาพของระบบไม่เชิงเส้นโดยไม่ต้องแก้สมการ หาฟังก์ชันคล้ายพลังงาน V(x) ที่เป็นบวก ถ้าอนุพันธ์ตามเวลาเป็นลบเสมอ ระบบจะลู่เข้าจุดสมดุล ใช้มากในการพิสูจน์ตัวควบคุมหุ่นยนต์ เช่น PD + ชดเชยแรงโน้มถ่วง

การควบคุมแบบทนทาน (robust control) ต่างจากการจูนธรรมดาอย่างไร?

การออกแบบทั่วไปใช้แบบจำลองเดียว ส่วน robust control ระบุขอบเขตความไม่แน่นอนของพลานต์อย่างชัดเจน แล้วรับประกันว่าระบบเสถียรและได้สมรรถนะสำหรับพลานต์ทุกตัวในขอบเขตนั้น เกนมาร์จินและเฟสมาร์จินคือรูปแบบง่ายที่สุดของแนวคิดนี้

อาจารย์มด · ธีรวุฒิ แสวงบุญ
อาจารย์สาขาวิชาวิศวกรรมไฟฟ้า มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี สมุทรปราการ · ดูโปรไฟล์