// บทที่ 18.11 · ระบบไฟฟ้ากำลังและระบบป้องกัน · Power Systems & Protection Lab
แล็บคำนวณระบบไฟฟ้ากำลังและการป้องกัน
เครื่องมือทุกตัวของชุดนี้เรียงตามลำดับวิชา ทุกช่องแก้ได้ รองรับหน่วยย่อ เช่น 1.5k หรือ 22k ใช้ตรวจการบ้าน ทดลองว่าถ้าเปลี่ยนค่านี้แล้วจะเกิดอะไร หรือทำใบงานด้านล่าง
1 · ค่าฐาน per-unit และเปลี่ยนฐาน
2 · หม้อแปลงและการส่งกำลัง
3 · กระแสลัดวงจรระบบแรงต่ำ
4 · องค์ประกอบสมมาตรและฟอลต์ไม่สมมาตร
5 · รีเลย์กระแสเกินและการประสาน
6 · การต่อลงดินและรีเลย์ผลต่าง
ใบงาน 10 ชุด (คลิกดูแนวคำตอบ)
1. มอเตอร์ 2,000 kVA 6.6 kV X″ = 0.17 pu บนฐานของตัวเอง แปลงเป็นฐาน 100 MVA 6.6 kV
U5: 0.17 × 100/2 = 8.5 pu (เครื่องมือ 1 ช่องล่าง)
2. หม้อแปลง 1,000 kVA 6 % จ่ายโหลด 900 kW PF 0.7 แรงดันตกเท่าไร เทียบกับ PF 0.95
เครื่องมือ 2: S = 1,286 kVA (เกินพิกัด!) regulation ≈ 6.4 % · PF 0.95: S = 947 kVA ≈ 2.8 % — ปรับ PF ช่วยทั้งพิกัดและแรงดัน
3. สองบัส X = 0.4 pu V = 1.0 pu ส่งได้สูงสุดเท่าไร ถ้าต้องการส่วนเผื่อ 30 % ส่งได้เท่าไร
P_max = 2.5 pu · P = 0.7 × 2.5 = 1.75 pu (δ = 44.4°)
4. หม้อแปลง 2,000 kVA 6 % ต้นทาง 500 MVA ที่ MDB ต้องใช้เบรกเกอร์กี่ kA
เครื่องมือ 3: ≈ 47 kA → เบรกเกอร์ Icu ≥ 50 kA (ค่ายอด ≈ 108 kA)
5. หม้อแปลงจำหน่าย 160 kVA 4 % สาย 35 mm² ยาว 60 m ถึงบ้าน กระแสลัดวงจรที่บ้านเท่าไร
เครื่องมือ 3 (ตั้ง kva 160, zt 4, l 60, a 35, np 1): ≈ 4.2 kA (ที่ขั้วหม้อแปลง 6.0 kA) — เบรกเกอร์บ้าน 6 kA ใช้ได้ (ปุ่มในหน้ากระแสลัดวงจร)
6. กระแส 3 เฟส 100∠0°, 0, 0 A (ลัดลงดินเฟส a) แยกองค์ประกอบ
I₀ = I₁ = I₂ = 33.3∠0° A — ลักษณะเฉพาะของ SLG
7. X₁ = X₂ = 0.2, X₀ = 0.6 pu ลัดลงดินหรือสามเฟสรุนแรงกว่า
3φ = 5.0 pu · SLG = 3/1.0 = 3.0 pu → สามเฟสรุนแรงกว่าเมื่อ X₀ > X₁ (นิวทรัลต่อดินผ่านรีแอกเตอร์ใช้หลักนี้จำกัดกระแสลงดิน)
8. ในแล็บ TCC เปลี่ยน R1 เป็น EI TMS 0.1 แล้วกดคำนวณ TMS อัตโนมัติ CTI ที่ 10 kA เป็นอย่างไร ที่ 2 kA ล่ะ
R1 EI ที่ 10 kA เร็วมาก (≈ 0.003 s ตามสูตร ในทางปฏิบัติจำกัดด้วยเวลาต่ำสุดของรีเลย์) TMS ของ R2 R3 ลดลง ลองเปลี่ยน I_f เป็น 2000 แล้วตรวจว่า CTI ยังพอหรือไม่ — การประสานต้องผ่านทุกค่ากระแส
9. วงจร MCB C32 สาย 6/4 mm² ยาวได้สูงสุดเท่าไรที่ Z_e = 0.8 Ω
เครื่องมือ 6: ℓ_max = (230/320 − 0.8)/0.00858 < 0 → ไม่ผ่านแม้สายสั้น ต้องใช้ RCD หรือ MCB B (I_a = 160 A → ℓ_max ≈ 74 m)
10. รีเลย์ผลต่าง: I1 = 5, I2 = 4.4 pu (ฟอลต์ภายนอก CT คลาดเคลื่อน) ทริปไหม
I_d = 0.6, I_r = 4.7 → ต้องเกิน 0.6 + 0.8(2.7) = 2.76 → ไม่ทริป ✓
คำถามที่พบบ่อย
ใช้แล็บนี้ออกแบบงานจริงได้ไหม?
ใช้ตรวจคำตอบ เรียนรู้ และประมาณค่าเบื้องต้นได้ดี สูตรเป็นสูตรมาตรฐาน (IEC 60909 IEC 60255) แต่ใช้สมมติฐานที่ง่ายกว่าโปรแกรมวิเคราะห์ระบบไฟฟ้าเชิงพาณิชย์ เช่น ไม่รวมมอเตอร์ที่ช่วยป้อนกระแสลัดวงจร งานออกแบบจริงต้องใช้ข้อมูลจากผู้ผลิตและการไฟฟ้า และให้วิศวกรที่มีใบอนุญาตตรวจรับรอง