// บทที่ 15.22 · อิเล็กทรอนิกส์กำลัง · DC-DC Converter Simulator Lab
แล็บจำลองคอนเวอร์เตอร์ DC-DC: ออสซิลโลสโคป ฟังก์ชันเจนเนอเรเตอร์ แหล่งจ่าย โหลด และคำนวณตัวเหนี่ยวนำ
ซิมูเลเตอร์ระดับการสวิตช์ของบั๊ก บูสต์ บั๊ก-บูสต์ ชุค กับแบตเตอรี่ ไฟบ้าน โซลาร์ โหลด 3 แบบ ตัวควบคุม 4 โหมด สโคป 2 ช่อง ฟังก์ชันเจนฯ คำนวณ L และใบงาน 10 ชุด
- จำลองทุกจังหวะสวิตช์ ไม่ใช่แบบเฉลี่ย
- แหล่งจ่าย 3 แบบ โหลด 3 แบบ ตัวควบคุม 4 โหมด
- สโคปเป็นเอนเวโลป min–max ไม่เกิด aliasing
- ใบงาน 10 ชุด กดปุ่มโหลด preset ได้ทันที
ซิมูเลเตอร์นี้คำนวณ ทุกจังหวะการสวิตช์จริง (ไม่ใช่แบบเฉลี่ย) ด้วยขั้นเวลา ~1/120 ของคาบ รวมผลของ , ไดโอด, DCR ขด, ESR ตัวเก็บประจุ, CCM/DCM และอิมพีแดนซ์ของแหล่งจ่าย ทำงานในเบราว์เซอร์ทั้งหมด
วิธีใช้
| ส่วน | ใช้ทำอะไร |
|---|---|
| ① แหล่งจ่าย | แบตเตอรี่ / ไฟบ้าน 220 V 50 Hz ผ่านหม้อแปลง+บริดจ์ / แผงโซลาร์ |
| ② ภาคกำลัง | ความถี่สวิตช์, L, C, ค่าแฝง |
| ③ โหลด | ตัวต้านทาน / กระแสคงที่ (e-load) / step load |
| ④ ตัวควบคุม | Open loop, Voltage-mode PI ดิจิทัล, Peak current mode + slope compensation, MPPT |
| ⑤ ฟังก์ชันเจนฯ | ฉีด square/sine/triangle เข้าที่ Vref หรือ Duty |
| สโคป | เลือกสัญญาณ 2 ช่อง, time/div, ค่าเฉลี่ย/p-p แสดงอัตโนมัติ (ภาพเป็นเอนเวโลป min–max จึงไม่เกิด aliasing) |
| ⑥ คำนวณ L/C | หา L, C, จำนวนรอบ, , ขนาดลวด แล้วกด "ใช้ค่านี้ในซิม" |
ใบงานทดลอง
แลป 1 — Volt-second balance (Buck): Open loop, D = 0.3, 0.5, 0.7 บันทึก Vout เทียบ อธิบายความต่างด้วย ,
แลป 2 — Ripple และ CCM/DCM: CH1 = iL, เพิ่ม R จาก 10 → 200 Ω หาค่า R ที่เริ่มเข้า DCM เทียบสูตร
แลป 3 — ออกแบบตัวเหนี่ยวนำ: ใช้ส่วน ⑥ ออกแบบ ΔiL = 20% แล้วยืนยัน ΔiL ในสโคป
แลป 4 — Boost และขีดจำกัดอัตราขยาย: Open loop เพิ่ม D จาก 0.5 → 0.95 พร้อม ESR(L) = 0.2 Ω วาดกราฟ – หาจุดสูงสุด
แลป 5 — Step load และตัวชดเชย: Voltage-mode PI, step load 10 → 5 Ω ปรับ Kp, Ki ดู overshoot/settling บันทึกค่าที่ดีที่สุด
แลป 6 — Peak current mode & subharmonic: Boost, PCMC, slope k = 0 → 0.5 → 1 บันทึกรูปคลื่น iL
แลป 7 — วัด ด้วยฟังก์ชันเจนฯ: Buck open loop, ฉีด sine เข้า Duty แอมพลิจูด 0.01 ที่ 200 Hz – 10 kHz วัด p-p ของ Vout คำนวณ เทียบกับสูตร หา จากยอดเรโซแนนซ์
แลป 8 — แหล่งจ่ายไฟบ้าน: เลือกไฟบ้าน 24 Vrms, Cin 1000 µF, time/div 5 ms ดู ripple 100 Hz ที่ Vin และดูว่าลูป PI กำจัดออกจาก Vout ได้แค่ไหน ลด Cin ลงจนลูปไม่ไหว
แลป 9 — โซลาร์ + MPPT: แหล่ง = โซลาร์, ตัวควบคุม = MPPT, เปลี่ยน G = 1000 → 500 W/m² ดู Vin และ Pin ปรับ R โหลดให้ระบบหา MPP ได้
แลป 10 — Ćuk: ลด C1 ทีละขั้น ดูริปเปิลและการหน่วงของ VC1, เปรียบเทียบ ripple ของกระแสขาเข้า (CH = Iin) กับ Buck-Boost
ต่อยอดสู่ของจริง
เมื่อได้ค่าจากซิม → ออกแบบตัวเหนี่ยวนำ → เลือกตัวควบคุม → แหล่งจ่ายทดสอบ → bring-up ตาม เทคนิคเชิงช่าง
คำถามที่พบบ่อย
ซิมูเลเตอร์นี้ต่างจาก SPICE อย่างไร?
เป็นแบบจำลองระดับการสวิตช์ที่รวมค่าแฝงหลักคือ Rds(on) Vf DCR ESR และอิมพีแดนซ์ของแหล่งจ่าย ทำงานในเบราว์เซอร์ทันทีโดยไม่ต้องติดตั้ง แต่ไม่จำลอง ringing จากค่าแฝงของ PCB reverse recovery การอิ่มตัวของแกน และความร้อน ซึ่งต้องเรียนจากการวัดจริงหรือ SPICE