// บทที่ 16.9 · ออกแบบระบบโซลาร์เซลล์ · Sizing from Bills & Load Profile

เลือกขนาดระบบจากบิลค่าไฟและโปรไฟล์โหลด: ใช้เองกลางวัน ส่งคืนกริด และแบตเตอรี่

คำถามที่พบบ่อยที่สุดคือ “ติดกี่ kW ดี” คำตอบที่ถูกไม่ได้มาจากพื้นที่หลังคาหรืองบประมาณ แต่มาจาก รูปร่างของการใช้ไฟตลอดวัน โซลาร์ผลิตไฟเป็นรูประฆังคว่ำช่วง 07:00–17:00 น. ส่วนที่ซ้อนทับกับโหลดคือส่วนที่คุ้มที่สุด หน้านี้สอนวิธีหาส่วนนั้นจากบิล จากการสำรวจเครื่องใช้ไฟฟ้า และจากข้อมูลมิเตอร์

เขียนโดย อาจารย์มดอัปเดต 13 ต.ค. 2569

คำนวณจากบิล อ่านบิลค่าไฟ โปรไฟล์โหลด สำรวจเครื่องใช้ไฟฟ้า 3 กรณีศึกษา

สรุปใน 30 วินาที

ขนาดที่คุ้มที่สุดของ on-grid ≈ พลังงานที่ใช้ช่วงมีแดดต่อปี ÷ ผลผลิตจำเพาะ (≈ 1,350 kWh/kWp)
หน่วยที่ใช้เองแทนค่าไฟหน่วยแพงสุด (อัตราก้าวหน้า หรือ on-peak ของ TOU)
กิจการ: ระวังวันหยุด — โหลดหายแต่แผงยังผลิต
ข้อมูลมิเตอร์ราย 15 นาทีดีกว่าการเดาทุกครั้ง

อ่านบิลค่าไฟให้ได้ข้อมูลออกแบบ พื้นฐาน

หน่วยที่ใช้ (kWh) 12 เดือน — เห็นฤดูกาล (แอร์หน้าร้อน) ใช้ค่าเฉลี่ยและค่าสูงสุด
ประเภทผู้ใช้ไฟ บ้านอยู่อาศัยอัตราก้าวหน้า (ยิ่งใช้มาก หน่วยท้าย ๆ ยิ่งแพง) หรืออัตรา TOU กิจการขนาดเล็ก/กลาง/ใหญ่
ค่า Ft และ VAT ปรับทุกงวด ค่าไฟเฉลี่ยรวมทั้งหมดของบ้านในช่วงปี 2567–2569 อยู่ราว 4–4.5 บาท/หน่วย
กิจการ TOU: แยก kWh on-peak / off-peak / holiday และ kW ความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุด (demand charge) ถ้ามี

มูลค่าของหน่วยที่ใช้เองคือ “ค่าไฟส่วนเพิ่ม” บ้านอัตราก้าวหน้า หน่วยที่โซลาร์ช่วยลดคือหน่วยท้าย ๆ ซึ่งเป็นขั้นราคาสูงสุด ผู้ใช้ TOU ประเภทแรงดันต่ำ ค่าไฟ on-peak (จ.–ศ. 09:00–22:00 น.) สูงกว่า off-peak ราว 2 เท่า และแผงผลิตไฟช่วง on-peak พอดี อัตราจริงตรวจจากประกาศของการไฟฟ้าล่าสุด

L1 Daytime energy from the bill พลังงานที่ใช้ช่วงมีแดด

E_{sun,day} = \frac{E_{month}\times f_{sun}}{30}

L2 PV size matched to daytime load ขนาดระบบที่พอดีโหลดกลางวัน

P_{PV} \approx \frac{365\,E_{sun,day}}{Y_f\times SCR_{target}}

$f_{sun}$ = สัดส่วนพลังงานที่ใช้ช่วง ~08:00–17:00 น. $Y_f$ = ผลผลิตจำเพาะ (E2) $SCR_{target}$ = สัดส่วนที่ต้องการใช้เอง (ใช้ 0.85–0.95 เพราะวันฟ้าใสแผงผลิตเกินโหลดได้ แม้ค่าเฉลี่ยจะพอดี)

โปรไฟล์โหลดแบบต่าง ๆ พื้นฐาน

ประเภท	$f_{sun}$ โดยประมาณ	ลักษณะ	แนวทาง
บ้าน ทำงานนอกบ้าน	20–30 %	พีคหัวค่ำ 18–23 น. (แอร์ห้องนอน)	ระบบเล็ก หรือ hybrid ถ้าต้องการลดค่าไฟกลางคืน
บ้าน มีคนอยู่ / ทำงานที่บ้าน	40–55 %	แอร์กลางวัน คอมพิวเตอร์	on-grid 3–5 kWp
ร้านค้า คลินิก สำนักงาน	65–85 %	เปิด 08–18 น. แอร์เป็นหลัก	on-grid ขนาดพอดีโหลดกลางวัน คืนทุนเร็ว
โรงงาน 1 กะ	60–75 % (วันทำงาน)	วันหยุดโหลดหาย	ระวังวันหยุด / ขออนุญาตส่งออก / zero export
โรงงาน 3 กะ ห้องเย็น โรงพยาบาล	35–45 %	โหลดฐานสูงตลอด 24 ชม.	ติดได้ใหญ่ ใช้เองเกือบหมด
ฟาร์มปั๊มน้ำ	~100 %	สูบน้ำช่วงมีแดด	ปั๊มโซลาร์ต่อตรง (ดู เกษตร)

ใช้ข้อมูลจริงแทนการเดา

มิเตอร์ AMR/สมาร์ตมิเตอร์ ของกิจการมักบันทึกทุก 15 นาที ขอข้อมูลจากการไฟฟ้าหรือระบบของอาคาร
ติดมิเตอร์วัดกำลังพร้อม CT (ราคาไม่กี่ร้อยถึงพันบาท) บันทึก 1–4 สัปดาห์ เพียงพอสำหรับบ้านและร้าน
วาดโปรไฟล์โหลดซ้อนกับโปรไฟล์โซลาร์ (รูประฆังคว่ำ สูงสุดราว 12:00–12:30 น.) ส่วนที่ซ้อนคือ $E_{self}$

วิธีสำรวจเครื่องใช้ไฟฟ้า พื้นฐาน

L3 Appliance energy พลังงานจากรายการเครื่องใช้ไฟฟ้า

E = \sum_i P_i\,h_i\,k_i

$P_i$ = กำลังไฟฟ้า (W) $h_i$ = ชั่วโมงใช้งานต่อวัน $k_i$ = สัดส่วนเวลาที่ทำงานจริง (duty) เช่น ตู้เย็นคอมเพรสเซอร์ทำงาน 30–50 % ของเวลา แอร์อินเวอร์เตอร์ทำงานเฉลี่ย 40–60 % ของกำลังพิกัด (ดูหน้าแอร์)

ตัวอย่าง L-1

บ้านทำงานที่บ้าน: โหลดช่วง 09:00–16:00 น.

เครื่องใช้	กำลังเฉลี่ย	ชม. ช่วงมีแดด	kWh/วัน
แอร์ 12,000 BTU อินเวอร์เตอร์	0.5 kW	6	3.0
ตู้เย็น (ช่วงกลางวัน)	0.05 kW เฉลี่ย	8	0.4
คอมพิวเตอร์ + จอ + เราเตอร์	0.15 kW	8	1.2
ปั๊มน้ำ	0.4 kW	1	0.4
เครื่องซักผ้า	0.5 kW	1	0.5
รวม			5.5

L2: $P_{PV} = 365(5.5)/(1350 \times 1.0) = 1.49$ kWp (ถ้ายอมให้ใช้เอง ~90 %: 1.65 kWp)
เลือก 3 แผง × 580 W = 1.74 kWp หรือ 4 แผง × 450 W = 1.8 kWp กับอินเวอร์เตอร์ 1.5–2 kW
ถ้าย้ายการซักผ้า รีดผ้า ชาร์จรถไฟฟ้า มาเป็นช่วงกลางวัน โหลดกลางวันเพิ่ม ขนาดที่คุ้มก็เพิ่มตาม — การปรับพฤติกรรมเป็นการลงทุนที่ถูกที่สุด

เครื่องคำนวณขนาดจากบิลค่าไฟ

กรณีศึกษา กลาง

ตัวอย่าง L-2

บ้าน 600 หน่วย/เดือน ใช้กลางวัน 45 %

L1: $E_{sun,day} = 600(0.45)/30 = 9.0$ kWh/วัน
L2: $P_{PV} = 365(9.0)/(1350 \times 0.9) = 2.70$ kWp → 5 แผง × 580 W = 2.90 kWp
ผลิตได้ ≈ 2.9 × 1350/12 = 326 kWh/เดือน ใช้เองได้ ≈ 270 kWh/เดือน (จำกัดด้วยโหลดกลางวัน)
ประหยัด ≈ 270 × 4.2 = 1,134 บาท/เดือน + ขายส่วนเกิน ≈ 56 × 2.2 = 123 บาท ลดบิลได้ราว 45 % (เทียบกับตัวอย่าง S-1 ที่ติด 5 kWp)

ตัวอย่าง L-3

โรงงานเล็ก TOU: วันทำงานโหลดฐาน 60 kW วันหยุด 15 kW

ระบบ zero export (ห้ามส่งออก) ผลผลิตจำเพาะ 1,350 kWh/kWp (3.70 kWh/kWp/วัน) วันหยุด 104 วัน/ปี โหลดวันหยุดใช้ได้สูงสุด ≈ 15 kW × 7 h = 105 kWh/วัน

100 kWp: วันหยุดผลิต 370 kWh ใช้ได้ 105 → ทิ้ง ≈ 265 × 104 = 27,500 kWh/ปี = 20 % ของพลังงานทั้งปี
60 kWp: วันหยุดผลิต 222 kWh ทิ้ง ≈ 117 × 104 = 12,200 kWh/ปี = 15 % — และกำลังสูงสุดช่วงเที่ยงวันทำงาน (~45–50 kW AC) ยังต่ำกว่าโหลดฐาน 60 kW ✓
มูลค่า 60 kWp: วันทำงาน $222 \times 261 = 57{,}900$ kWh × on-peak 5.80 ≈ 335,800 บาท + วันหยุด $105 \times 104 = 10{,}900$ kWh × off-peak 2.64 ≈ 28,800 บาท → รวม ≈ 364,600 บาท/ปี
เงินลงทุน 60 kWp × 22,000 บาท/kWp = 1.32 ล้านบาท → คืนทุนอย่างง่าย ≈ 3.6 ปี
ทางเลือกเพิ่ม: ขออนุญาตส่งออกไฟวันหยุด ย้ายงานบางอย่าง (ชาร์จรถยก ปั๊ม ห้องเย็นแช่ล่วงหน้า) มาวันหยุดกลางวัน หรือเพิ่มแบตเตอรี่ขนาดเล็กเพื่อตัด peak — ประเมินด้วยข้อมูลมิเตอร์ราย 15 นาที

ตัวเลขค่าไฟ TOU ในตัวอย่างใช้อัตราประเภทแรงดันต่ำที่ประกาศใช้ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา (ก่อนรวม Ft และ VAT) เพื่อแสดงวิธีคิด ใช้อัตราในบิลของคุณจริงเสมอ

โหลดใหม่ที่เปลี่ยนการเลือกขนาด

รถยนต์ไฟฟ้า: 15–20 kWh/100 km ถ้าชาร์จกลางวันที่บ้านหรือที่ทำงาน เป็นโหลดที่ “ยืดหยุ่น” ที่สุดสำหรับดูดซับไฟโซลาร์ (เครื่องชาร์จที่มีโหมด solar surplus)
ปั๊มความร้อนผลิตน้ำร้อน ตั้งเวลาทำงานกลางวัน เก็บความร้อนในถัง
แอร์ ตั้งเวลา pre-cooling ช่วงบ่ายก่อนกลับบ้าน (ดู โซลาร์จ่ายแอร์)
เผื่อขยาย: เลือกอินเวอร์เตอร์ที่รับแผงเพิ่มได้ (DC/AC ถึง 1.5) หรือเตรียมพื้นที่หลังคา/ท่อสายไว้

ประเด็นระดับปริญญาโท ขั้นสูง

จำลองรายชั่วโมงทั้งปี ด้วยโปรไฟล์โหลด 8,760 ค่า × ผลผลิตโซลาร์รายชั่วโมง หา SCR/SSR ที่แต่ละขนาดและขนาดแบต (grid search หรือ optimization)
Load disaggregation (NILM) แยกเครื่องใช้ไฟฟ้าจากสัญญาณมิเตอร์รวม ด้วย machine learning
Demand charge ของกิจการขนาดกลางและใหญ่: โซลาร์ลดความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุดได้ไม่แน่นอนเพราะเมฆ ต้องใช้แบตหรือ load control และการพยากรณ์
การประเมินหลายเกณฑ์ NPV, IRR, SSR, การลดคาร์บอน (กริดไทยปล่อยราว 0.4–0.5 kgCO₂/kWh) สำหรับรายงาน ESG

คำถามที่พบบ่อย

บ้านใช้ไฟเดือนละ 500–600 หน่วย ควรติดโซลาร์กี่ kW?

ขึ้นกับว่าใช้ไฟช่วงกลางวันเท่าไร ถ้าใช้กลางวันประมาณ 40–50 % ของทั้งหมด (มีคนอยู่บ้าน เปิดแอร์กลางวัน) ขนาดที่ใช้เองได้เกือบหมดคือประมาณ 2.5–3.5 kWp ถ้าทำงานนอกบ้านทั้งวัน โหลดกลางวันเหลือแค่ตู้เย็นและปั๊มน้ำ ขนาดที่คุ้มอาจเหลือ 1.5–2 kWp เว้นแต่จะขายไฟส่วนเกินหรือเพิ่มแบตเตอรี่

ทำไมไม่ติดให้ใหญ่ที่สุดเท่าที่หลังคารับได้?

ไฟส่วนที่เกินโหลดกลางวันต้องส่งออกในราคารับซื้อที่ต่ำกว่าค่าไฟเกือบครึ่ง หรือถูกตัดทิ้งถ้าเป็นระบบ zero export เงินที่ลงทุนส่วนเกินจึงคืนทุนช้ากว่าส่วนที่ใช้เองมาก การเลือกขนาดพอดีโหลดกลางวันให้ผลตอบแทนต่อบาทสูงสุด แล้วค่อยขยายภายหลังเมื่อโหลดกลางวันเพิ่ม เช่น ซื้อรถยนต์ไฟฟ้าชาร์จกลางวัน

ผู้ใช้ไฟอัตรา TOU ติดโซลาร์คุ้มกว่าไหม?

ส่วนใหญ่คุ้มกว่า เพราะช่วงที่แผงผลิตไฟคือวันธรรมดาเวลา 09:00–16:00 น. ซึ่งอยู่ในช่วง on-peak ที่ค่าไฟแพงที่สุด ไฟจากโซลาร์จึงแทนไฟราคาแพง แต่ในวันหยุดซึ่งเป็น off-peak ทั้งวัน มูลค่าต่อหน่วยจะต่ำลง และกิจการที่หยุดวันหยุดอาจมีไฟเหลือ