พิมพ์คำที่ต้องการค้นหา ทั้งภาษาไทยและอังกฤษ

  1. หน้าแรก
  2. คลังความรู้
  3. ระบบควบคุม
  4. ควบคุมได้ · สังเกตได้

// บทที่ 13.19 · ระบบควบคุม · Controllability & Observability

ความสามารถควบคุมได้และสังเกตได้ (Controllability & Observability)

ก่อนออกแบบตัวควบคุมแบบป้อนกลับสถานะ ต้องตอบสองคำถาม: อินพุตเอื้อมถึงทุกสถานะไหม (ควบคุมได้) และเอาต์พุตที่วัดบอกทุกสถานะไหม (สังเกตได้) ถ้าคำตอบคือใช่ทั้งคู่ เราวางขั้ววงปิดได้ทุกตำแหน่งและประมาณสถานะได้ครบ คาลมานให้วิธีตรวจด้วยแรงก์ของเมทริกซ์ ซึ่งใช้ความรู้จากระบบสมการเชิงเส้นและแรงก์โดยตรง สูตรใช้รหัส O

เขียนโดย อาจารย์มดอัปเดต
สรุปใน 30 วินาที
  • ควบคุมได้   ⟺  rank⁡[B  AB ⋯ An−1B]=n\iff \operatorname{rank}[B\ \ AB\ \cdots\ A^{n-1}B] = n
  • สังเกตได้   ⟺  rank⁡[CCA⋮CAn−1]=n\iff \operatorname{rank}\begin{bmatrix} C \\ CA \\ \vdots \\ CA^{n-1}\end{bmatrix} = n
  • ระบบเดียว: เช็กด้วย det⁡≠0\det \ne 0 ได้เลย · หักล้างขั้ว-ศูนย์ = เสียอย่างใดอย่างหนึ่ง
  • ควบคุมได้ → วางขั้วได้ทุกตำแหน่ง · สังเกตได้ → ออกแบบตัวสังเกตได้

การทดสอบของคาลมานและ PBH กลาง

O1 Controllability (Kalman) ความสามารถควบคุมได้

C=[BABA2B⋯An−1B],ควบคุมได้  ⟺  rank⁡C=n\mathcal C = \begin{bmatrix} B & AB & A^2B & \cdots & A^{n-1}B \end{bmatrix}, \qquad \text{ควบคุมได้} \iff \operatorname{rank}\mathcal C = n

อินพุตเดียว: C\mathcal C เป็นจัตุรัส ตรวจ det⁡C≠0\det\mathcal C \ne 0 (ดีเทอร์มิแนนต์)

O2 Observability (Kalman) ความสามารถสังเกตได้

O=[CCA⋮CAn−1],สังเกตได้  ⟺  rank⁡O=n\mathcal O = \begin{bmatrix} C \\ CA \\ \vdots \\ CA^{n-1} \end{bmatrix}, \qquad \text{สังเกตได้} \iff \operatorname{rank}\mathcal O = n

ความเป็นคู่ (duality): (A,C)(A, C) สังเกตได้   ⟺  (AT,CT)\iff (A^T, C^T) ควบคุมได้ จึงใช้เครื่องมือเดียวกันออกแบบตัวสังเกต

O3 PBH test การทดสอบ Popov–Belevitch–Hautus

ควบคุมได้  ⟺  rank⁡[λI−A   B]=n  ∀λ∈eig⁡(A),สังเกตได้  ⟺  rank⁡[λI−AC]=n\text{ควบคุมได้} \iff \operatorname{rank}\big[\lambda I - A\ \ \ B\big] = n \ \ \forall\lambda \in \operatorname{eig}(A), \qquad \text{สังเกตได้} \iff \operatorname{rank}\begin{bmatrix} \lambda I - A \\ C \end{bmatrix} = n

บอกว่าโหมดไหน (ค่าเฉพาะตัวไหน) ที่ควบคุมไม่ได้หรือสังเกตไม่ได้ · ถ้าโหมดที่มีปัญหาเสถียร เรียกว่า stabilizable / detectable ซึ่งยังพอใช้งานได้

ตัวอย่าง O-1 · ระบบปกติ

ตรวจ A=(01−2−3), B=(01), C=(3  1)A = \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ -2 & -3 \end{pmatrix},\ B = \begin{pmatrix} 0 \\ 1 \end{pmatrix},\ C = (3\ \ 1) (จาก X-2)

  1. AB=(1−3)AB = \begin{pmatrix} 1 \\ -3 \end{pmatrix} ได้ C=(011−3)\mathcal C = \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ 1 & -3 \end{pmatrix}, det⁡=−1≠0\det = -1 \ne 0 ✓ O1

  2. CA=(3  1)(01−2−3)=(−2  0)CA = (3\ \ 1)\begin{pmatrix} 0 & 1 \\ -2 & -3 \end{pmatrix} = (-2\ \ 0) ได้ O=(31−20)\mathcal O = \begin{pmatrix} 3 & 1 \\ -2 & 0 \end{pmatrix}, det⁡=2≠0\det = 2 \ne 0 ✓ O2

ทั้งควบคุมได้และสังเกตได้ (สอดคล้องกับ G=s+3(s+1)(s+2)G = \frac{s+3}{(s+1)(s+2)} ที่ไม่มีการหักล้าง)

ตัวอย่าง O-2 · หักล้างแล้วมองไม่เห็น

เปลี่ยนเป็น C=(1  1)C = (1\ \ 1) คือ G=s+1(s+1)(s+2)G = \dfrac{s + 1}{(s+1)(s+2)} ตรวจอีกครั้ง

  1. C\mathcal C เหมือนเดิม: ควบคุมได้ ✓

  2. CA=(−2  −2)CA = (-2\ \ -2) ได้ O=(11−2−2)\mathcal O = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ -2 & -2 \end{pmatrix}, det⁡=0\det = 0 ✗

  3. PBH ที่ λ=−1\lambda = -1: (−1−12211)\begin{pmatrix} -1 & -1 \\ 2 & 2 \\ 1 & 1 \end{pmatrix} แรงก์ 1 <2\lt 2 → โหมด e−te^{-t} สังเกตไม่ได้ O3

ไม่สังเกตได้: โหมด −1 ถูกศูนย์ที่ −1 ซ่อนไว้ ฟังก์ชันถ่ายโอนเหลือ 1s+2\frac{1}{s+2} (อันดับหนึ่ง) แต่ระบบจริงยังมีอันดับสอง · ปลอดภัยเพราะโหมดนั้นเสถียร (detectable) ถ้าเป็นขั้วฝั่งขวาจะอันตรายมาก (ดูเสถียรภาพภายใน)

ตัวอย่าง O-3 · สองมอเตอร์เหมือนกันจากไดรเวอร์เดียว

มอเตอร์สองตัวที่เหมือนกันทุกประการ ω˙i=−ωi+u\dot\omega_i = -\omega_i + u ขับด้วยสัญญาณเดียวกัน ควบคุมความเร็วแยกกันได้ไหม

  1. A=(−100−1), B=(11)A = \begin{pmatrix} -1 & 0 \\ 0 & -1 \end{pmatrix},\ B = \begin{pmatrix} 1 \\ 1 \end{pmatrix} · AB=(−1−1)AB = \begin{pmatrix} -1 \\ -1 \end{pmatrix}

  2. C=(1−11−1)\mathcal C = \begin{pmatrix} 1 & -1 \\ 1 & -1 \end{pmatrix}, det⁡=0\det = 0 ✗

ควบคุมไม่ได้: ผลต่าง ω1−ω2\omega_1 - \omega_2 ลดลงเองตาม e−te^{-t} อินพุตไปแตะไม่ได้ ถ้าต้องการให้ล้อซ้ายขวาของหุ่นยนต์หมุนต่างกัน (เลี้ยว) ต้องมีไดรเวอร์แยก ตรงตามสามัญสำนึก แต่คณิตศาสตร์บอกเราล่วงหน้าได้ในระบบที่ซับซ้อนกว่านี้มาก

Realization ที่น้อยที่สุดและการแยกส่วนของคาลมาน ขั้นสูง

O4 Minimal realization แบบจำลองที่น้อยที่สุด

(A,B,C) น้อยที่สุด  ⟺  ควบคุมได้และสังเกตได้  ⟺  n=ดีกรีตัวส่วนของ G(s) หลังตัดทอน(A, B, C) \text{ น้อยที่สุด} \iff \text{ควบคุมได้และสังเกตได้} \iff n = \text{ดีกรีตัวส่วนของ } G(s) \text{ หลังตัดทอน}

การแยกส่วนของคาลมานแบ่งสถานะเป็นสี่กลุ่ม (ควบคุมได้/ไม่ได้ × สังเกตได้/ไม่ได้) ฟังก์ชันถ่ายโอนแสดงเฉพาะกลุ่มที่ควบคุมได้และสังเกตได้

ต่อยอดไปหน้าถัดไป

เมื่อควบคุมได้ ก็วางขั้ววงปิดได้ทุกตำแหน่งด้วยป้อนกลับสถานะ และเมื่อสังเกตได้ ก็สร้างตัวสังเกตประมาณสถานะที่ไม่ได้วัดได้

คำถามที่พบบ่อย

ควบคุมได้ (controllable) หมายความว่าอะไรในทางปฏิบัติ?

หมายความว่าอินพุตที่มีอยู่สามารถพาสถานะทุกตัวไปยังค่าใดก็ได้ภายในเวลาจำกัด ถ้าไม่ควบคุมได้ จะมีโหมดบางโหมดที่ตัวขับเอื้อมไม่ถึง ไม่ว่าออกแบบตัวควบคุมอย่างไรก็เปลี่ยนขั้วของโหมดนั้นไม่ได้ ถ้าโหมดนั้นไม่เสถียรก็จบ

ถ้าไม่สังเกตได้ จะเกิดอะไร?

จะมีสถานะบางส่วนที่ไม่ส่งผลถึงเอาต์พุตที่วัด จึงประมาณค่าด้วยตัวสังเกตไม่ได้ ถ้าโหมดนั้นเสถียรก็พอยอมรับได้ (detectable) แต่ถ้าไม่เสถียร สถานะภายในจะโตขึ้นโดยที่เซนเซอร์มองไม่เห็นเลย

ทำไมการหักล้างขั้ว-ศูนย์เกี่ยวกับเรื่องนี้?

ฟังก์ชันถ่ายโอนแสดงเฉพาะส่วนที่ทั้งควบคุมได้และสังเกตได้ เมื่อมีการหักล้างขั้ว-ศูนย์ แบบจำลองปริภูมิสถานะที่มีอันดับเต็มจะสูญเสียความสามารถควบคุมได้หรือสังเกตได้อย่างน้อยหนึ่งอย่าง และโหมดที่ถูกหักล้างจะหายไปจากฟังก์ชันถ่ายโอน

อาจารย์มด · ธีรวุฒิ แสวงบุญ
อาจารย์สาขาวิชาวิศวกรรมไฟฟ้า มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี สมุทรปราการ · ดูโปรไฟล์