- หน้าแรก
- คลังความรู้
- ระบบควบคุม
- ควบคุมได้ · สังเกตได้
// บทที่ 13.19 · ระบบควบคุม · Controllability & Observability
ความสามารถควบคุมได้และสังเกตได้ (Controllability & Observability)
ก่อนออกแบบตัวควบคุมแบบป้อนกลับสถานะ ต้องตอบสองคำถาม: อินพุตเอื้อมถึงทุกสถานะไหม (ควบคุมได้) และเอาต์พุตที่วัดบอกทุกสถานะไหม (สังเกตได้) ถ้าคำตอบคือใช่ทั้งคู่ เราวางขั้ววงปิดได้ทุกตำแหน่งและประมาณสถานะได้ครบ คาลมานให้วิธีตรวจด้วยแรงก์ของเมทริกซ์ ซึ่งใช้ความรู้จากระบบสมการเชิงเส้นและแรงก์โดยตรง สูตรใช้รหัส O
สรุปใน 30 วินาที
- ควบคุมได้ ⟺rank[B AB ⋯ An−1B]=n
- สังเกตได้ ⟺rankCCA⋮CAn−1=n
- ระบบเดียว: เช็กด้วย det=0 ได้เลย · หักล้างขั้ว-ศูนย์ = เสียอย่างใดอย่างหนึ่ง
- ควบคุมได้ → วางขั้วได้ทุกตำแหน่ง · สังเกตได้ → ออกแบบตัวสังเกตได้
การทดสอบของคาลมานและ PBH กลาง
O1 Controllability (Kalman) ความสามารถควบคุมได้
C=[BABA2B⋯An−1B],ควบคุมได้⟺rankC=n
อินพุตเดียว: C เป็นจัตุรัส ตรวจ detC=0 (ดีเทอร์มิแนนต์)
O2 Observability (Kalman) ความสามารถสังเกตได้
O=CCA⋮CAn−1,สังเกตได้⟺rankO=n
ความเป็นคู่ (duality): (A,C) สังเกตได้ ⟺(AT,CT) ควบคุมได้ จึงใช้เครื่องมือเดียวกันออกแบบตัวสังเกต
O3 PBH test การทดสอบ Popov–Belevitch–Hautus
ควบคุมได้⟺rank[λI−A B]=n ∀λ∈eig(A),สังเกตได้⟺rank[λI−AC]=n
บอกว่าโหมดไหน (ค่าเฉพาะตัวไหน) ที่ควบคุมไม่ได้หรือสังเกตไม่ได้ · ถ้าโหมดที่มีปัญหาเสถียร เรียกว่า stabilizable / detectable ซึ่งยังพอใช้งานได้
ตัวอย่าง O-1 · ระบบปกติตรวจ A=(0−21−3), B=(01), C=(3 1) (จาก X-2)
AB=(1−3) ได้ C=(011−3), det=−1=0 ✓ O1
CA=(3 1)(0−21−3)=(−2 0) ได้ O=(3−210), det=2=0 ✓ O2
ทั้งควบคุมได้และสังเกตได้ (สอดคล้องกับ G=(s+1)(s+2)s+3 ที่ไม่มีการหักล้าง)
ตัวอย่าง O-2 · หักล้างแล้วมองไม่เห็นเปลี่ยนเป็น C=(1 1) คือ G=(s+1)(s+2)s+1 ตรวจอีกครั้ง
C เหมือนเดิม: ควบคุมได้ ✓
CA=(−2 −2) ได้ O=(1−21−2), det=0 ✗
PBH ที่ λ=−1: −121−121 แรงก์ 1 <2 → โหมด e−t สังเกตไม่ได้ O3
ไม่สังเกตได้: โหมด −1 ถูกศูนย์ที่ −1 ซ่อนไว้ ฟังก์ชันถ่ายโอนเหลือ s+21 (อันดับหนึ่ง) แต่ระบบจริงยังมีอันดับสอง · ปลอดภัยเพราะโหมดนั้นเสถียร (detectable) ถ้าเป็นขั้วฝั่งขวาจะอันตรายมาก (ดูเสถียรภาพภายใน)
ตัวอย่าง O-3 · สองมอเตอร์เหมือนกันจากไดรเวอร์เดียวมอเตอร์สองตัวที่เหมือนกันทุกประการ ω˙i=−ωi+u ขับด้วยสัญญาณเดียวกัน ควบคุมความเร็วแยกกันได้ไหม
A=(−100−1), B=(11) · AB=(−1−1)
C=(11−1−1), det=0 ✗
ควบคุมไม่ได้: ผลต่าง ω1−ω2 ลดลงเองตาม e−t อินพุตไปแตะไม่ได้ ถ้าต้องการให้ล้อซ้ายขวาของหุ่นยนต์หมุนต่างกัน (เลี้ยว) ต้องมีไดรเวอร์แยก ตรงตามสามัญสำนึก แต่คณิตศาสตร์บอกเราล่วงหน้าได้ในระบบที่ซับซ้อนกว่านี้มาก
Realization ที่น้อยที่สุดและการแยกส่วนของคาลมาน ขั้นสูง
O4 Minimal realization แบบจำลองที่น้อยที่สุด
(A,B,C) น้อยที่สุด⟺ควบคุมได้และสังเกตได้⟺n=ดีกรีตัวส่วนของ G(s) หลังตัดทอน
การแยกส่วนของคาลมานแบ่งสถานะเป็นสี่กลุ่ม (ควบคุมได้/ไม่ได้ × สังเกตได้/ไม่ได้) ฟังก์ชันถ่ายโอนแสดงเฉพาะกลุ่มที่ควบคุมได้และสังเกตได้
คำถามที่พบบ่อย
ควบคุมได้ (controllable) หมายความว่าอะไรในทางปฏิบัติ?
หมายความว่าอินพุตที่มีอยู่สามารถพาสถานะทุกตัวไปยังค่าใดก็ได้ภายในเวลาจำกัด ถ้าไม่ควบคุมได้ จะมีโหมดบางโหมดที่ตัวขับเอื้อมไม่ถึง ไม่ว่าออกแบบตัวควบคุมอย่างไรก็เปลี่ยนขั้วของโหมดนั้นไม่ได้ ถ้าโหมดนั้นไม่เสถียรก็จบ
ถ้าไม่สังเกตได้ จะเกิดอะไร?
จะมีสถานะบางส่วนที่ไม่ส่งผลถึงเอาต์พุตที่วัด จึงประมาณค่าด้วยตัวสังเกตไม่ได้ ถ้าโหมดนั้นเสถียรก็พอยอมรับได้ (detectable) แต่ถ้าไม่เสถียร สถานะภายในจะโตขึ้นโดยที่เซนเซอร์มองไม่เห็นเลย
ทำไมการหักล้างขั้ว-ศูนย์เกี่ยวกับเรื่องนี้?
ฟังก์ชันถ่ายโอนแสดงเฉพาะส่วนที่ทั้งควบคุมได้และสังเกตได้ เมื่อมีการหักล้างขั้ว-ศูนย์ แบบจำลองปริภูมิสถานะที่มีอันดับเต็มจะสูญเสียความสามารถควบคุมได้หรือสังเกตได้อย่างน้อยหนึ่งอย่าง และโหมดที่ถูกหักล้างจะหายไปจากฟังก์ชันถ่ายโอน
มด
อาจารย์มด · ธีรวุฒิ แสวงบุญ
อาจารย์สาขาวิชาวิศวกรรมไฟฟ้า มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี สมุทรปราการ · ดูโปรไฟล์