พิมพ์คำที่ต้องการค้นหา ทั้งภาษาไทยและอังกฤษ
  1. หน้าแรก
  2. บทความ
  3. ไฟฟ้ากำลังและมอเตอร์
  4. การต่อมอเตอร์ 3 เฟสแบบเดลต้า

// บทความ · มอเตอร์ 3 เฟส

การต่อมอเตอร์ 3 เฟสแบบเดลต้า (Δ): จำ U1–W2, V1–U2, W1–V2 และเลือกจากเนมเพลต

การต่อเดลต้า (delta connection) คือการต่อขดลวดทั้งสามชุดของมอเตอร์เหนี่ยวนำสามเฟสแบบหัวชนท้ายเป็นวงปิดรูปสามเหลี่ยม แล้วป้อนไฟเข้าที่มุมทั้งสาม ในกล่องขั้วทำได้ด้วยแผ่นต่อเพียงสามแผ่น บทความนี้สรุปวิธีจำ แรงดันกับกระแส และจุดที่ต้องดูบนเนมเพลตก่อนจ่ายไฟ

เขียนโดย อาจารย์มดอัปเดต
สรุปใน 30 วินาที
  • จัมพ์ U1–W2 · V1–U2 · W1–V2 แล้วต่อ L1 → U1, L2 → V1, L3 → W1
  • ขดลวดรับแรงดันเต็มแรงดันสาย Vph=VLV_{ph}=V_L และกระแสสาย IL=3 IphI_L=\sqrt{3}\,I_{ph}
  • ต่อเดลต้าได้เฉพาะเมื่อตัวเลขฝั่ง Δ บนเนมเพลตเท่ากับแรงดันระหว่างสายของระบบ เช่น 400/690 V บนไฟ 400 V

ดูคลิปสรุป 16 วินาที

U1–W2 · V1–U2 · W1–V2

การต่อมอเตอร์ 3 เฟสแบบเดลต้า

YouTube Shorts · 16 วินาที · ยอดดูกว่า 6.6 หมื่นครั้ง

สอนโดยอาจารย์มด · ภาษาไทยเปิดใน YouTube ↗

จำ U1–W2, V1–U2, W1–V2 ได้อย่างไร

ขดลวดแต่ละเฟสมีต้นขด (เลข 1) และปลายขด (เลข 2) คือ U1–U2, V1–V2 และ W1–W2 การต่อเดลต้าคือเอา ต้นขดของเฟสหนึ่ง ไปต่อกับ ปลายขดของเฟสก่อนหน้า วนตามลำดับ U → V → W → U แล้วจ่ายไฟเข้าที่จุดต่อทั้งสาม

  • ต้น U (U1) ต่อกับปลาย W (W2) แล้วป้อน L1
  • ต้น V (V1) ต่อกับปลาย U (U2) แล้วป้อน L2
  • ต้น W (W1) ต่อกับปลาย V (V2) แล้วป้อน L3
L1 L2 L3 U1+W2 V1+U2 W1+V2 U1 U2 V1 V2 W1 W2 L1 L2 L3 U1 V1 W1 W2 U2 V2 เดลต้า (Δ) U1–W2 · V1–U2 · W1–V2
ซ้าย: วงจรเดลต้า ขดลวดสามชุดต่อหัวชนท้ายเป็นวงปิด · ขวา: กล่องขั้วตาม IEC 60034-8 วางแผ่นต่อแนวตั้งสามแผ่น สีของขั้วตรงกับขดลวดแต่ละเฟส

U1 V1 W1 U2 V2 W2 คืออะไร และสีสายควรเป็นอย่างไร

ตาม IEC 60034-8 ตัวอักษร U V W คือขดลวดสามเฟส ส่วนตัวเลขบอกปลายของขด: 1 = ต้นขด และ 2 = ปลายขด มอเตอร์ 6 ขั้วจึงมีขั้ว U1 V1 W1 (ต้นขด) กับ U2 V2 W2 (ปลายขด) ถ้าเจอมอเตอร์เก่าหรือมอเตอร์มาตรฐานอเมริกัน ชื่อขั้วจะต่างไป แต่เทียบกันได้ตามตารางนี้

ขดลวดต้นขด – ปลายขด (IEC)รุ่นเก่าNEMA (สหรัฐฯ)สายไฟเข้า (สีตาม มอก. 11-2553)
เฟส UU1 – U2U – XT1 – T4L1 สีน้ำตาล → U1
เฟส VV1 – V2V – YT2 – T5L2 สีดำ → V1
เฟส WW1 – W2W – ZT3 – T6L3 สีเทา → W1
ดินขั้วดินในกล่องขั้ว ⏚––PE สีเขียวแถบเหลือง
  • สายขดลวดในมอเตอร์ไม่มีสีมาตรฐาน IEC 60034-8 กำหนดชื่อขั้วด้วยตัวอักษรและตัวเลข ไม่ได้กำหนดสีของสายที่ออกจากขดลวด ผู้ผลิตหลายรายใช้สายสีเดียวกันทั้งหมดแล้วพิมพ์ชื่อขั้วบนปลอกสาย บางยี่ห้อใช้สีแยกแต่แต่ละยี่ห้อไม่เหมือนกัน ให้ยึดชื่อขั้วที่พิมพ์ไว้และแผนภาพใต้ฝากล่องขั้ว ไม่ใช่สี
  • สายไฟเข้าใช้สีตาม มอก. 11-2553 (สอดคล้องกับ IEC 60445): L1 น้ำตาล L2 ดำ L3 เทา N ฟ้า PE เขียวแถบเหลือง การต่อน้ำตาล → U1, ดำ → V1, เทา → W1 ทำให้ตรวจงานง่าย แต่สีไม่ได้รับประกันลำดับเฟส อาคารเก่าอาจเดินสายตามสีแบบเดิม ให้วัดด้วยเครื่องวัดลำดับเฟส (phase sequence meter) หรือทดลองเดินดูทิศ
  • ทิศหมุนตาม IEC 60034-8 ป้อน L1 L2 L3 เข้า U1 V1 W1 ตามลำดับเฟส มอเตอร์หมุนตามเข็มนาฬิกาเมื่อมองที่ปลายเพลา (ด้านขับ) ถ้าต้องการกลับทิศ สลับสายไฟเข้าสองเส้นใดก็ได้
  • ปลอกสายหลุดจนอ่านไม่ออก ใช้มัลติมิเตอร์ย่านโอห์มหาปลายที่ต่อถึงกัน จะได้สามคู่ (สามขดลวด) ที่มีความต้านทานใกล้เคียงกัน แต่การแยกว่าปลายไหนเป็นต้นขด (1) ปลายไหนเป็นปลายขด (2) ต้องทดสอบขั้ว (polarity test) ตามวิธีของร้านพันมอเตอร์หรือคู่มือผู้ผลิต ถ้าต่อเดลต้าโดยกลับต้นปลายของขดใดขดหนึ่ง แรงดันรอบวงเดลต้าจะไม่หักล้างกัน เกิดกระแสวนในวงสูงมากแม้ไม่มีโหลด

ทำไมแถวล่างของกล่องขั้วเรียง W2 U2 V2

ในกล่องขั้วหกขั้ว แถวบนเรียง U1 V1 W1 ส่วนแถวล่างเลื่อนไปหนึ่งตำแหน่งเป็น W2 U2 V2 (W2 อยู่ใต้ U1) การเลื่อนนี้ตั้งใจให้แผ่นต่อชุดเดียวกันใช้ได้ทั้งสองแบบ

  • เดลต้า (Δ): วางแผ่นต่อ แนวตั้ง สามแผ่น ได้ U1–W2, V1–U2, W1–V2 พอดี
  • สตาร์ (Y): วางแผ่นต่อ แนวนอน เชื่อม W2 U2 V2 เข้าด้วยกันเป็นจุดสตาร์

ไฟเข้าที่ U1 V1 W1 เหมือนกันทั้งสองแบบ ภาพเปรียบเทียบการวางแผ่นต่อทั้งสองแบบและขั้วรุ่นเก่า U-X, V-Y, W-Z อยู่ในบท การต่อขั้วมอเตอร์สตาร์และเดลต้า

แรงดันและกระแสในการต่อเดลต้า

ในเดลต้า ขดลวดแต่ละชุดคร่อมอยู่ระหว่างสายสองเส้นโดยตรง แรงดันขดลวดจึงเท่ากับแรงดันสาย ส่วนกระแสที่จุดต่อแต่ละมุมเป็นผลต่างเฟสเซอร์ของกระแสขดลวดสองชุดที่ต่างเฟสกัน 120°

Vph=VL,IL=3 Iph,P=3 VLILcos⁡φV_{ph}=V_L, \qquad I_L=\sqrt{3}\,I_{ph}, \qquad P=\sqrt{3}\,V_L I_L\cos\varphi

  1. มอเตอร์ต่อเดลต้าบนระบบ 400 V วัดกระแสสายได้ 15 A แรงดันที่ขดลวดแต่ละชุด

    Vph=VL=400 VV_{ph}=V_L=400\ \text{V}

  2. กระแสในขดลวดแต่ละชุด

    Iph=IL3=151.732≈8.66 AI_{ph}=\frac{I_L}{\sqrt{3}}=\frac{15}{1.732}\approx 8.66\ \text{A}

แคลมป์มิเตอร์ที่คล้องสายไฟเข้ามอเตอร์อ่านค่ากระแสสาย ไม่ใช่กระแสในขดลวด ถ้าต้องการกระแสขดลวดต้องหารด้วย √3

ที่มาของ 3\sqrt{3} จากเฟสเซอร์ และการเปรียบเทียบสตาร์กับเดลต้าแบบเต็ม ดูได้ที่ เฟสเซอร์และระบบสามเฟส: Y กับ Δ

เลือกเดลต้าหรือสตาร์จากเนมเพลต

จุดที่พลาดบ่อยไม่ใช่การวางแผ่นต่อ แต่คือการเลือกแบบการต่อโดยไม่ดูเนมเพลต ตัวเลขสองค่าบนเนมเพลตบอกแรงดันระหว่างสายที่ใช้ได้เมื่อต่อเดลต้า (ค่าน้อย) และเมื่อต่อสตาร์ (ค่ามาก)

เนมเพลต (Δ / Y)บนไฟ 3 เฟส 400 V ต้องต่อถ้าต่อผิด
230/400 V (รุ่นเก่าเขียน 220/380 V)สตาร์ (Y)ต่อเดลต้า ขดลวดรับแรงดันเกินพิกัด √3 เท่า แกนเหล็กอิ่มตัว กระแสสูงมาก ไหม้เร็ว
400/690 V (รุ่นเก่าเขียน 380/660 V)เดลต้า (Δ)ต่อสตาร์ ขดลวดได้แรงดันเพียง 1/√3 แรงบิดเหลือราว 1/3 ถ้ามีโหลดจะกินกระแสเกินและร้อน

กฎจำง่าย: ตัวเลขฝั่ง Δ บนเนมเพลตต้องเท่ากับแรงดันระหว่างสายของระบบ จึงต่อเดลต้าได้ มอเตอร์ 400/690 V บนไฟ 400 V นี่เองที่ใช้วงจร สตาร์ทสตาร์-เดลต้า ได้ โดยออกตัวแบบสตาร์ให้กระแสสตาร์ทเหลือราว 1/3 แล้วสลับเป็นเดลต้าเมื่อรอบขึ้น ส่วนจะตั้งไทเมอร์กี่วินาที ดูผลจำลองเชิงตัวเลขใน ตั้งไทเมอร์สตาร์-เดลต้ากี่วินาที

ขั้นตอนต่อเดลต้าที่กล่องขั้ว

  1. ตัดไฟ ล็อกและแขวนป้าย (lockout/tagout) แล้ววัดยืนยันว่าไม่มีแรงดัน
  2. อ่านเนมเพลต ตัวเลขฝั่ง Δ ต้องตรงกับแรงดันระหว่างสายของระบบ
  3. วางแผ่นต่อแนวตั้งสามแผ่น U1–W2, V1–U2, W1–V2 แล้วขันน็อตให้แน่น
  4. ต่อ L1 → U1, L2 → V1, L3 → W1 และต่อสายดิน (PE) เข้าขั้วดินของมอเตอร์
  5. ทดลองเดิน ถ้าหมุนกลับทิศ ให้สลับสายไฟเข้าสองเส้นใดก็ได้ ดู วงจรกลับทางหมุนมอเตอร์สามเฟส

เรียนต่อในคลังความรู้

คำถามที่พบบ่อย

U1 V1 W1 U2 V2 W2 บนมอเตอร์หมายถึงอะไร?

ตามมาตรฐาน IEC 60034-8 ตัวอักษร U V W คือขดลวดสามเฟส เลข 1 คือต้นขด และเลข 2 คือปลายขด ขดลวดเฟส U มีขั้ว U1 กับ U2 เป็นต้น มอเตอร์รุ่นเก่าใช้ U-X, V-Y, W-Z และมอเตอร์มาตรฐาน NEMA ของสหรัฐฯ ใช้ T1-T4, T2-T5, T3-T6

สายมอเตอร์ U1 V1 W1 ต้องเป็นสีอะไร?

IEC 60034-8 กำหนดชื่อขั้วด้วยตัวอักษรและตัวเลข ไม่ได้กำหนดสีสายขดลวด ผู้ผลิตหลายรายใช้สายสีเดียวกันแล้วพิมพ์ชื่อขั้วบนปลอกสาย จึงต้องยึดชื่อขั้ว ไม่ใช่สี ส่วนสายไฟเข้าตาม มอก. 11-2553 นิยมต่อ L1 สีน้ำตาลเข้า U1, L2 สีดำเข้า V1, L3 สีเทาเข้า W1 และสายดินสีเขียวแถบเหลืองเข้าขั้วดิน

ต่อมอเตอร์แบบเดลต้าต้องจัมพ์ขั้วไหนบ้าง?

จัมพ์สามคู่ U1–W2, V1–U2 และ W1–V2 ในกล่องขั้วมาตรฐาน IEC คือวางแผ่นต่อแนวตั้งสามแผ่น แล้วต่อไฟ L1 เข้า U1, L2 เข้า V1 และ L3 เข้า W1

มอเตอร์ 230/400 V ต่อเดลต้ากับไฟ 400 V ได้ไหม?

ไม่ได้ ตัวเลข 230 V คือแรงดันขดลวดเมื่อต่อเดลต้า กับไฟ 400 V ต้องต่อสตาร์ ถ้าต่อเดลต้าขดลวดจะรับแรงดันเกินพิกัด √3 เท่า กระแสสูงมากและมอเตอร์ไหม้ได้

ต่อเดลต้าแล้วกระแสสายกับกระแสในขดลวดต่างกันอย่างไร?

ในเดลต้า แรงดันขดลวดเท่ากับแรงดันสาย ส่วนกระแสสายเป็น √3 เท่าของกระแสในขดลวด เช่น กระแสสาย 15 A กระแสในขดลวดแต่ละชุดประมาณ 8.66 A

ต่อเดลต้าแล้วมอเตอร์หมุนกลับทางต้องทำอย่างไร?

ตัดไฟแล้วสลับสายไฟเข้าสองเส้นใดก็ได้ เช่น L1 กับ L2 ไม่ต้องแก้แผ่นต่อในกล่องขั้ว

มอเตอร์ · งานวิจัย ตั้งไทเมอร์สตาร์-เดลต้ากี่วินาที: ผลการทดลองเชิงตัวเลขของมอเตอร์เหนี่ยวนำกรงกระรอก เรื่องเวลาเปลี่ยนจังหวะ ช่วงตาย กระแส และพลังงาน ตั้งไทเมอร์สตาร์-เดลต้ากี่วินาที? บทความวิจัยจำลองพลวัตมอเตอร์กรงกระรอก 7.5 kW: สูตร t = c·τm ตาราง c ตามชนิดโหลด ช่วงตาย ลำดับเฟส KM3 กระแสกระชาก… อ่านบทความ → Power Factor วิธีคำนวณขนาดคาปาซิเตอร์แก้ Power Factor (kvar) พร้อมตัวอย่าง สูตร Qc = P(tan φ1 − tan φ2) ตัวอย่างโหลด 100 kW 400 V ปรับ PF 0.75 เป็น 0.95 ได้ 55.3 kvar คำนวณไมโครฟารัดต่อเฟส ตารางตัวคูณ… อ่านบทความ → Power Factor Power Factor (เพาเวอร์แฟกเตอร์) คืออะไร: สูตร cos φ และความสัมพันธ์ kW kVA kvar Power Factor คืออัตราส่วนกำลังจริงต่อกำลังปรากฏ อธิบายสามเหลี่ยมกำลัง P Q S ตัวอย่างคำนวณกระแสเมื่อ PF 0.8 กับ 1.0 PF ตามหลังกับนำหน้า… อ่านบทความ →

ดูบทความทั้งหมดในหมวดไฟฟ้ากำลังและมอเตอร์ (4 เรื่อง) → · บทความทั้งหมด