---
title: "สัญลักษณ์และแท็กเครื่องมือวัดบน P&ID ตาม ISA-5.1"
url: https://modsengineeringmath.com/learn/sensors-transducers/pid-symbols/
site: "Mod's Engineering Mathematics (อาจารย์มด)"
language: th
updated: 2026-10-14
---

> อ่านแผนผัง P&ID ให้เป็น: ระบบแท็กเครื่องมือวัดตาม ANSI/ISA-5.1 ตัวอักษรตัวแรก (ปริมาณที่วัด) ตัวขยาย และตัวตาม (หน้าที่) เช่น FT FIC FV LT LAHH PDT TE TT TY PSV สัญลักษณ์วงกลมตามตำแหน่งติดตั้ง DCS PLC เส้นสัญญาณไฟฟ้า นิวแมติก และลิงก์ข้อมูล ตัวอย่างลูปควบคุมระดับ อัตราไหล ความดัน อุณหภูมิ พร้อมเครื่องมือถอดรหัสแท็ก

ฉบับ Markdown ของ https://modsengineeringmath.com/learn/sensors-transducers/pid-symbols/ สำหรับผู้ช่วย AI และเครื่องมือค้นหา สูตรเขียนเป็น LaTeX ($…$ และ $$…$$) แล็บโต้ตอบและรูปมีเฉพาะในหน้าเว็บ

# สัญลักษณ์และแท็กเครื่องมือวัดบน P&ID ตาม ISA-5.1

// บทที่ 20.18 · Sensors & Transducers · P&ID Symbols (ISA-5.1)


P&ID (Piping and Instrumentation Diagram) คือภาษากลางระหว่างวิศวกรกระบวนการ วิศวกรวัดคุม ช่างติดตั้ง และผู้ควบคุมเครื่อง ทุกวงกลมบนแผนผังบอกสามเรื่อง: วัดอะไร ทำหน้าที่อะไร และติดตั้งที่ไหน หน้านี้ทำให้อ่านแท็กได้คล่องและเชื่อมกลับไปยังเครื่องมือวัดทุกชนิดในบทนี้

## โครงสร้างของแท็ก พื้นฐาน

P D T – 205 = [ตัวแรก: ความดัน] [ตัวขยาย: ผลต่าง] [หน้าที่: ส่งสัญญาณ] – [หมายเลขลูป]

- ตัวอักษรตัวแรก คือปริมาณที่วัดหรือที่ทำให้เกิดการทำงาน (measured or initiating variable) ไม่ใช่สิ่งที่ถูกควบคุม วาล์วที่ขยับตามค่าระดับจึงเป็น LV แม้จะเปลี่ยนอัตราไหลก็ตาม

- ตัวขยาย (ถ้ามี) ตามหลังตัวแรกทันที เช่น D ผลต่าง Q รวมสะสม S ความปลอดภัย

- ตัวตาม บอกหน้าที่: แสดง บันทึก ส่ง ควบคุม เตือน สวิตช์ วาล์ว และอาจมี H, L ต่อท้ายบอกระดับเตือน

- หมายเลขลูป ทุกอุปกรณ์ในลูปเดียวกันใช้เลขเดียวกัน บางโรงงานนำหน้าด้วยรหัสพื้นที่ เช่น 20-FIC-101

## เครื่องมือถอดรหัสแท็ก พื้นฐาน

ต้องเปิด JavaScript

ตัวถอดรหัสนี้ใช้ตารางหลักของ ISA-5.1 ตัวอักษรที่มาตรฐานให้ "ผู้ใช้กำหนดเอง" (เช่น C, D, M, N) แต่ละโรงงานกำหนดความหมายไว้ในเอกสาร legend ของตนเอง ให้ยึดเอกสารของโครงการเป็นหลัก

## ตารางตัวอักษรที่ใช้บ่อย พื้นฐาน

| ตัวอักษร | ตัวแรก (ปริมาณ) | ตัวขยายของตัวแรก | ตัวตาม (หน้าที่) |

| A | การวิเคราะห์ (pH, O₂, ความนำไฟฟ้า) | — | สัญญาณเตือน (Alarm) |

| C | ผู้ใช้กำหนด | — | ควบคุม (Controller) |

| D | ผู้ใช้กำหนด | ผลต่าง (Differential) | — |

| E | แรงดันไฟฟ้า | — | อุปกรณ์ปฐมภูมิ/ตัวรับรู้ (Element) |

| F | อัตราการไหล | อัตราส่วน (Ratio) | — |

| G | ผู้ใช้กำหนด | — | เกจ ช่องมอง (Glass/Gauge) |

| H | มือ (Hand) | — | ตัวขยายหน้าที่: สูง (High) |

| I | กระแสไฟฟ้า | — | แสดงค่า (Indicate) |

| J | กำลังไฟฟ้า | สแกน | — |

| K | เวลา | อัตราการเปลี่ยน | สถานีควบคุม |

| L | ระดับ | — | ไฟแสดง (Light) · ตัวขยายหน้าที่: ต่ำ (Low) |

| P | ความดัน | — | จุดทดสอบ (Point) |

| Q | ปริมาณ | รวมสะสม (Totalize) | — |

| R | รังสี | — | บันทึก (Record) |

| S | ความเร็ว ความถี่ | ความปลอดภัย (Safety) | สวิตช์ (Switch) |

| T | อุณหภูมิ | — | ส่งสัญญาณ (Transmit) |

| V | การสั่นสะเทือน | — | วาล์ว แดมเปอร์ |

| W | น้ำหนัก แรง | — | ปลอก (Well) |

| Y | เหตุการณ์ สถานะ | — | รีเลย์ คำนวณ แปลงสัญญาณ (เช่น I/P) |

| Z | ตำแหน่ง | — | ตัวขับ อุปกรณ์ขั้นสุดท้าย |

## สัญลักษณ์: ตำแหน่งติดตั้งและชนิดเส้น พื้นฐาน

รูป 1 · วงกลมเปล่า = ติดตั้งภาคสนาม · มีเส้นทึบกลาง = หน้าแผงในห้องควบคุม · เส้นประ = หลังแผง · วงกลมในสี่เหลี่ยม = ฟังก์ชันใน DCS · ข้าวหลามตัดในสี่เหลี่ยม = PLC

เส้นกระบวนการ (ท่อ) เป็นเส้นทึบหนา สัญญาณไฟฟ้าเช่น 4–20 mA เป็นเส้นประ สัญญาณลมมีขีดเฉียงคู่ และลิงก์ข้อมูลหรือฟิลด์บัสใช้เส้นที่มีวงกลมเล็ก ๆ (ฉบับต่าง ๆ ของมาตรฐานและแต่ละโครงการอาจต่างกันเล็กน้อย ให้ดู legend sheet ของโครงการ)

## ตัวอย่างลูปควบคุมที่พบบ่อย กลาง

รูป 2 · ลูปควบคุมระดับ 101: LT ส่ง 4–20 mA ไปยัง LIC ใน DCS ซึ่งสั่ง LV ผ่านตัวแปลง I/P มีเตือนระดับสูงและต่ำ และเกจระดับ LG ไว้ตรวจด้วยตา

| ลูป | อุปกรณ์ในลูป | เครื่องมือวัดที่ใช้บ่อย | อ่านต่อ |

| ควบคุมอัตราไหล | FE-102 (ออริฟิซ) · FT-102 · FIC-102 · FV-102 | DP + ออริฟิซ, magmeter | การวัดอัตราการไหล |

| ควบคุมระดับ | LT-101 · LIC-101 · LV-101 · LAH/LAL-101 · LSHH-101 | DP, เรดาร์ | การวัดระดับ |

| ควบคุมความดัน | PT-103 · PIC-103 · PV-103 · PSV-103 (วาล์วนิรภัย ไม่ผ่านระบบควบคุม) | ทรานสมิตเตอร์ความดัน | การวัดความดัน |

| ควบคุมอุณหภูมิ | TE-104 · TW-104 · TT-104 · TIC-104 · TY-104 · TV-104 | Pt100, เทอร์โมคัปเปิล | การวัดอุณหภูมิ |

| Cascade | TIC-104 (ลูปนอก) กำหนด SP ให้ FIC-105 (ลูปใน) ที่คุมอัตราไหลไอน้ำ | — | PID |

ลองดูลูป LIC-101, TIC-104 และอุปกรณ์ LT/FT/PT/TT ทำงานจริงพร้อมกระแส 4–20 mA ที่ แล็บวัดคุมเสมือน ซึ่งใช้แท็กชุดเดียวกับหน้านี้

## เอกสารวัดคุมที่ตามมาจาก P&ID กลาง

- Instrument index: รายการเครื่องมือวัดทุกตัวตามแท็ก พร้อมช่วงวัด ตำแหน่ง และเอกสารอ้างอิง

- Datasheet ของแต่ละเครื่อง: สภาวะกระบวนการ วัสดุ ช่วงวัด สัญญาณ และพื้นที่อันตราย (มีแบบฟอร์มมาตรฐานเช่น ISA-20 และ IEC 61987)

- Loop diagram ตาม ISA-5.4: เส้นทางสายจากเครื่องมือวัด ผ่านกล่องต่อสาย มาร์แชลลิง แบเรียร์ ถึงช่อง I/O พร้อมเลขขั้วทุกจุด — เอกสารหลักของการทำ loop check

- I/O list: ช่อง I/O ของ PLC/DCS ทุกช่อง ชนิดสัญญาณ ช่วง และสเกล รวมถึงรีจิสเตอร์ Modbus และลำดับไบต์

- Cause & effect / SIF list: สำหรับระบบความปลอดภัย ว่าเงื่อนไขใดทำให้เกิดการตัดอะไร

ในยุโรปและงานที่อิงมาตรฐาน IEC อาจพบสัญลักษณ์ตาม IEC 62424 และ ISO 10628 ซึ่งแนวคิดหลักเหมือนกัน ต่างกันที่รายละเอียดการเขียนรหัส

## แหล่งอ้างอิง

- ANSI/ISA-5.1 Instrumentation and Control Symbols and Identification · ANSI/ISA-5.4 Instrument Loop Diagrams

- IEC 62424 Representation of process control engineering — Requests in P&I diagrams · ISO 10628 Diagrams for the chemical and petrochemical industry

- IEC 61987 Industrial-process measurement and control — Data structures and elements in process equipment catalogues

## คำถามที่พบบ่อย

LIC-101 ย่อมาจากอะไร?
ตามระบบแท็ก ISA-5.1 ตัวอักษรตัวแรก L คือปริมาณที่วัดคือระดับ (Level) ตัวตาม I คือแสดงค่า (Indicate) และ C คือควบคุม (Control) จึงอ่านว่า Level Indicating Controller ตัวควบคุมระดับที่แสดงค่าได้ ส่วน 101 คือหมายเลขลูป อุปกรณ์อื่นในลูปเดียวกันใช้เลขเดียวกัน เช่น LT-101 ทรานสมิตเตอร์ระดับ และ LV-101 วาล์วควบคุมระดับ

ตัวอักษรตัวแรกบอกอะไร ตัวตามบอกอะไร?
ตัวอักษรตัวแรกบอกปริมาณที่วัดหรือที่ทำให้เกิดการทำงาน ไม่ใช่สิ่งที่อุปกรณ์ควบคุม เช่น วาล์วที่ควบคุมอัตราไหลตามค่าระดับมีแท็ก LV ไม่ใช่ FV ตัวขยายที่ตามมาทันทีปรับความหมายของปริมาณ เช่น D (ผลต่าง) ใน PDT ส่วนตัวตามบอกหน้าที่ของอุปกรณ์ เช่น T ส่งสัญญาณ I แสดงค่า C ควบคุม A เตือน S สวิตช์ V วาล์ว และตัว H หรือ L ท้ายสุดบอกระดับสูงหรือต่ำ

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

**LIC-101 ย่อมาจากอะไร?**
ตามระบบแท็ก ISA-5.1 ตัวอักษรตัวแรก L คือปริมาณที่วัดคือระดับ (Level) ตัวตาม I คือแสดงค่า (Indicate) และ C คือควบคุม (Control) จึงอ่านว่า Level Indicating Controller ตัวควบคุมระดับที่แสดงค่าได้ ส่วน 101 คือหมายเลขลูป อุปกรณ์อื่นในลูปเดียวกันใช้เลขเดียวกัน เช่น LT-101 ทรานสมิตเตอร์ระดับ และ LV-101 วาล์วควบคุมระดับ

**ตัวอักษรตัวแรกบอกอะไร ตัวตามบอกอะไร?**
ตัวอักษรตัวแรกบอกปริมาณที่วัดหรือที่ทำให้เกิดการทำงาน ไม่ใช่สิ่งที่อุปกรณ์ควบคุม เช่น วาล์วที่ควบคุมอัตราไหลตามค่าระดับมีแท็ก LV ไม่ใช่ FV ตัวขยายที่ตามมาทันทีปรับความหมายของปริมาณ เช่น D (ผลต่าง) ใน PDT ส่วนตัวตามบอกหน้าที่ของอุปกรณ์ เช่น T ส่งสัญญาณ I แสดงค่า C ควบคุม A เตือน S สวิตช์ V วาล์ว และตัว H หรือ L ท้ายสุดบอกระดับสูงหรือต่ำ