---
title: "เพาเวอร์แฟกเตอร์กับค่าไฟ: ค่าปรับ kvar ส่วนที่เกิน 61.97 % ของ kW และความคุ้มค่าของตู้คาปาซิเตอร์"
url: https://modsengineeringmath.com/learn/power-factor/pf-billing/
site: "Mod's Engineering Mathematics (อาจารย์มด)"
language: th
updated: 2026-10-13
---

> อ่านค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์ในบิลค่าไฟของ กฟภ. และ กฟน.: ผู้ใช้ไฟประเภทใดเสียค่า PF ความต้องการพลังไฟฟ้า kW และ kvar สูงสุด เกณฑ์ 61.97 % มาจาก tan(cos⁻¹ 0.85) อัตรา 56.07 บาทต่อ kvar คำนวณค่าปรับ ขนาดตู้ที่ต้องใช้ และระยะคืนทุน รวมผลประหยัดจากการสูญเสียที่ลดลง และสิ่งที่การแก้ PF ไม่ได้ลด พร้อมเครื่องคำนวณและตู้จำลอง

ฉบับ Markdown ของ https://modsengineeringmath.com/learn/power-factor/pf-billing/ สำหรับผู้ช่วย AI และเครื่องมือค้นหา สูตรเขียนเป็น LaTeX ($…$ และ $$…$$) แล็บโต้ตอบและรูปมีเฉพาะในหน้าเว็บ

# เพาเวอร์แฟกเตอร์กับค่าไฟ: ค่าปรับ kvar ส่วนที่เกิน 61.97 % ของ kW และความคุ้มค่าของตู้คาปาซิเตอร์

// บทที่ 19.5 · เพาเวอร์แฟกเตอร์ · Power Factor & the Electricity Bill


สำหรับโรงงาน ห้าง โรงแรม และอาคารขนาดกลางขึ้นไป PF ต่ำมีราคาที่เห็นได้ชัดในบิลทุกเดือน หน้านี้แกะว่าค่าปรับมาจากไหน ตัวเลข 61.97 % หมายถึงอะไร และตู้คาปาซิเตอร์คืนทุนเร็วแค่ไหน — รวมถึงสิ่งที่ตู้ ไม่ ช่วย เพื่อไม่ให้คาดหวังผิด

สรุปใน 30 วินาที

- คิดเงิน kvar ส่วนที่เกิน $0.6197 \times kW_{max}$ อัตรา 56.07 ฿/kvar/เดือน

- 0.6197 = tan(cos⁻¹ 0.85) → PF ≥ 0.85 ไม่เสีย

- ตู้คาปาซิเตอร์มักคืนทุน 1–4 ปีจากค่าปรับ + การสูญเสียที่ลดลง

- ไม่ลด kWh ของเครื่องจักร ไม่ลด kW demand · บ้านพักอาศัยไม่มีค่าปรับนี้

## กติกาค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์ พื้นฐาน

ผู้ใช้ไฟประเภทที่มีมิเตอร์วัดความต้องการพลังไฟฟ้า (กิจการขนาดกลาง ขนาดใหญ่ กิจการเฉพาะอย่าง ส่วนราชการและองค์กรไม่แสวงหากำไรบางประเภท) มีมิเตอร์บันทึกทั้ง kW และ kvar สูงสุดในช่วง 15 นาที ทุกเดือนการไฟฟ้าคิดค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์จาก kvar ส่วนที่เกินเกณฑ์

T1 PF at maximum demand PF ที่ความต้องการสูงสุด

$$PF_{md} = \frac{P_{max}}{\sqrt{P_{max}^2 + Q_{max}^2}}$$

T2 Thai PF charge ค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์ (กฟภ./กฟน.)

$$C_{PF} = \max\!\big(0,\ Q_{max} - 0.6197\,P_{max}\big)\times 56.07\ \ \text{฿/เดือน}$$

T3 Origin of 61.97 % ที่มาของ 61.97 %

$$\tan\!\left(\cos^{-1}0.85\right) = \frac{\sqrt{1-0.85^2}}{0.85} = 0.6197$$

หมายเหตุ อัตรา 56.07 ฿/kvar และเงื่อนไขการปัดเศษเป็นค่าตามโครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้าของการไฟฟ้าที่ใช้ในปัจจุบัน ตรวจประกาศฉบับล่าสุดเสมอ และ kvar ที่บันทึกคือค่าสูงสุดในเดือน ไม่ใช่ค่าเฉลี่ย

ตัวอย่าง T-1

### บิล: kW สูงสุด 250 · kvar สูงสุด 230

- T1: $PF = 250/\sqrt{250^2+230^2} = 0.736$

- T2: ฟรี $0.6197 \times 250 = 154.9$ kvar → เกิน $230 - 154.9 = 75.1$ kvar → $75.1 \times 56.07 = 4{,}209$ ฿/เดือน ≈ 50,500 ฿/ปี

- ต้องลดให้ได้ PF 0.95: $Q_{target} = 250\tan(\cos^{-1}0.95) = 82.2$ kvar → ตู้ $230 - 82.2 = 147.8$ → เลือก 150 kvar

## ความคุ้มค่าของตู้คาปาซิเตอร์ กลาง

T4 Bank size from the bill ขนาดตู้จากบิล

$$Q_c = Q_{max} - P_{max}\tan\varphi_{target}$$

T5 Simple payback ระยะคืนทุนอย่างง่าย

$$\text{คืนทุน (เดือน)} = \frac{\text{ราคาตู้}}{C_{PF} + \Delta E_{loss}\,r_{energy}} \qquad \Delta E_{loss} \approx E_{loss}\left[1 - \left(\frac{PF_1}{PF_2}\right)^2\right]$$

ตัวอย่าง T-2

### ต่อจาก T-1: ตู้ 150 kvar ราคา 1,200 ฿/kvar

- ราคาตู้ ≈ 180,000 ฿ · ค่าปรับที่หายไป 4,209 ฿/เดือน → คืนทุน 42.8 เดือนจากค่าปรับอย่างเดียว

- การสูญเสียภายในโรงงาน (สาย หม้อแปลง) สมมติ 2 % ของ 60,000 kWh = 1,200 kWh/เดือน → ลดลง $1 - (0.736/0.95)^2 = 40\,\%$ = 480 kWh × 4 ฿ = 1,920 ฿/เดือน

- รวมประหยัด ≈ 6,130 ฿/เดือน → คืนทุน ≈ 29 เดือน (2.4 ปี) — อายุตู้ 10–15 ปี จึงคุ้มมาก

## ดูค่าปรับจากตู้จำลองตลอดวัน

ตู้จำลองคำนวณค่าปรับจาก kW สูงสุดช่วง 15 นาที และ kvar สูงสุดของวัน (สมมติทุกวันทำงานเหมือนกัน) โรงงานตัวอย่างมี PF เฉลี่ย 0.81 เสียค่าปรับ ≈ 1,311 ฿/เดือน ตู้ 6 × 25 kvar ทำให้เป็น 0 ลองเลือก “ไม่มีตู้คาปาซิเตอร์” หรือ “4 × 50 kvar” แล้วเทียบ

## สิ่งที่การแก้ PF ไม่ได้ลด พื้นฐาน

- kWh ของเครื่องจักร: มอเตอร์ทำงานเท่าเดิม ใช้พลังงานเท่าเดิม คาปาซิเตอร์ลดได้เฉพาะการสูญเสียในสายช่วงต้นทางของคาปาซิเตอร์

- ค่าความต้องการพลังไฟฟ้า (kW): การไฟฟ้าไทยคิดจาก kW ไม่ใช่ kVA จึงไม่ลด (บางประเทศคิดจาก kVA ซึ่งจะลดด้วย)

- ค่าไฟบ้าน: ผู้ใช้ไฟบ้านไม่มีค่า kvar อุปกรณ์ “ประหยัดไฟด้วยการแก้ PF” สำหรับบ้านจึงแทบไม่มีผลต่อบิล

- PF ต่ำจากฮาร์มอนิก: ถ้าโหลดส่วนใหญ่เป็นอิเล็กทรอนิกส์ คาปาซิเตอร์ไม่ช่วยและอาจทำให้แย่ลง (อ่านต่อ)

## คำถามที่พบบ่อย

ค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์ในบิลค่าไฟคิดอย่างไร?
การไฟฟ้าคิดเงินเฉพาะส่วน kvar ที่เกิน 61.97 % ของความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุด (kW) ในเดือนนั้น ในอัตรา 56.07 บาทต่อ kvar (เศษของ kvar ถ้าเกิน 0.5 ปัดเป็น 1) เช่น kW สูงสุด 250 kW และ kvar สูงสุด 230 kvar ยอมให้ฟรี 154.9 kvar ส่วนเกิน 75.1 kvar เสียประมาณ 4,200 บาทต่อเดือน ตรวจอัตราและเงื่อนไขล่าสุดจากการไฟฟ้า

แก้ PF แล้วค่าไฟลดลงเท่าไร?
ลดค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์ได้ทั้งหมดถ้าแก้ให้เกิน 0.85 ตลอดเวลา และลดการสูญเสียในสายและหม้อแปลงของโรงงานซึ่งมักเป็น 1–3 % ของพลังงาน แต่การแก้ PF ไม่ลดพลังงานที่เครื่องจักรใช้ทำงาน (kWh) และไม่ลดค่าความต้องการพลังไฟฟ้า (kW) ผู้ใช้ไฟบ้านที่ไม่มีค่าปรับ kvar จึงแทบไม่ได้ประโยชน์ด้านค่าไฟ

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

**ค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์ในบิลค่าไฟคิดอย่างไร?**
การไฟฟ้าคิดเงินเฉพาะส่วน kvar ที่เกิน 61.97 % ของความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุด (kW) ในเดือนนั้น ในอัตรา 56.07 บาทต่อ kvar (เศษของ kvar ถ้าเกิน 0.5 ปัดเป็น 1) เช่น kW สูงสุด 250 kW และ kvar สูงสุด 230 kvar ยอมให้ฟรี 154.9 kvar ส่วนเกิน 75.1 kvar เสียประมาณ 4,200 บาทต่อเดือน ตรวจอัตราและเงื่อนไขล่าสุดจากการไฟฟ้า

**แก้ PF แล้วค่าไฟลดลงเท่าไร?**
ลดค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์ได้ทั้งหมดถ้าแก้ให้เกิน 0.85 ตลอดเวลา และลดการสูญเสียในสายและหม้อแปลงของโรงงานซึ่งมักเป็น 1–3 % ของพลังงาน แต่การแก้ PF ไม่ลดพลังงานที่เครื่องจักรใช้ทำงาน (kWh) และไม่ลดค่าความต้องการพลังไฟฟ้า (kW) ผู้ใช้ไฟบ้านที่ไม่มีค่าปรับ kvar จึงแทบไม่ได้ประโยชน์ด้านค่าไฟ