---
title: "ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ ออโต้ทรานส์ฟอร์เมอร์ และการเปรียบเทียบวิธีสตาร์ทมอเตอร์: กระแส แรงบิด แรงดันตก และราคา"
url: https://modsengineeringmath.com/learn/motor-control/soft-starters/
site: "Mod's Engineering Mathematics (อาจารย์มด)"
language: th
updated: 2026-10-14
---

> ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ทำงานอย่างไร: ไทริสเตอร์แบบกลับหลังขนาน ควบคุมมุมจุดชนวน ลดแรงดันแบบ ramp จำกัดกระแส ควบคุมแรงบิด บายพาสคอนแทกเตอร์ หยุดนุ่มกันค้อนน้ำในปั๊ม การสตาร์ทด้วยออโต้ทรานส์ฟอร์เมอร์ สูตรกระแสและแรงบิดของแต่ละวิธี เปรียบเทียบ DOL สตาร์-เดลต้า ซอฟต์สตาร์ท และ VFD พร้อมเครื่องคำนวณแรงดันตก

ฉบับ Markdown ของ https://modsengineeringmath.com/learn/motor-control/soft-starters/ สำหรับผู้ช่วย AI และเครื่องมือค้นหา สูตรเขียนเป็น LaTeX ($…$ และ $$…$$) แล็บโต้ตอบและรูปมีเฉพาะในหน้าเว็บ

# ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ ออโต้ทรานส์ฟอร์เมอร์ และการเปรียบเทียบวิธีสตาร์ทมอเตอร์: กระแส แรงบิด แรงดันตก และราคา

THภาษาไทยENEnglish

// บทที่ 21.10 · ควบคุมมอเตอร์ AC · Soft Starters & Autotransformers


ทุกวิธีที่ลดแรงดันตอนสตาร์ทมีกฎเดียวกันอยู่เบื้องหลัง: กระแสลดตามแรงดัน แต่แรงบิดลดตามกำลังสองของแรงดัน หน้านี้ใช้กฎนั้นเปรียบเทียบวิธีสตาร์ทแบบตัวเลข และอธิบายซอฟต์สตาร์ทเตอร์ซึ่งเป็นตัวเลือกยอดนิยมของงานปั๊มยุคใหม่

สรุปใน 30 วินาที

- ลดแรงดันเป็น $k$ เท่า → กระแส $k$ เท่า แรงบิด $k^2$ เท่า

- ซอฟต์สตาร์ท: ไทริสเตอร์ตัดคลื่น ramp แรงดัน จำกัดกระแส 2–4 In แล้วบายพาส

- ออโต้ทรานส์ tap $a$: กระแสมอเตอร์ $a$ เท่า กระแสสาย $a^2$ เท่า แรงบิด $a^2$ เท่า

- หยุดนุ่ม (soft stop) ลดค้อนน้ำในท่อปั๊ม — จุดเด่นที่สตาร์-เดลต้าทำไม่ได้

## กฎของการสตาร์ทด้วยแรงดันลด กลาง

T1 Reduced-voltage starting การสตาร์ทด้วยแรงดันลด

$$\frac{V}{V_n} = k \;\Rightarrow\; I_{st} = k\,I_{st,DOL} \qquad T_{st} = k^2\,T_{st,DOL}$$

T2 Torque at a current limit แรงบิดเมื่อจำกัดกระแส

$$T_{st} = T_{st,DOL}\left(\frac{I_{lim}}{I_{st,DOL}}\right)^2$$

ตัวอย่าง T-1

### มอเตอร์ Ia/In = 6.5 Ta/Tn = 2.2 จำกัดกระแสที่ 3 In

- $k = 3/6.5 = 0.46$ → แรงดันเริ่มต้นราว 46 %

- T2: $T_{st} = 2.2(0.46)^2 = 0.47$ Tn — พอสำหรับปั๊มหอยโข่ง (~0.15 Tn) แต่ไม่พอสำหรับสายพานที่มีของ (~1.0–1.5 Tn)

- เทียบสตาร์-เดลต้า: กระแส $6.5/3 = 2.2$ In แต่แรงบิด $2.2/3 = 0.73$ Tn — กระแสต่ำกว่าแต่แรงบิดสูงกว่า เพราะแรงดันขดลวดลดเพียง $1/\sqrt3$ ขณะที่กระแสสายลดถึง 1/3 (ทำงานเหมือนออโต้ทรานส์ $a = 0.58$ ในตัวอย่าง T-2)

## ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ทำงานอย่างไร กลาง

ในแต่ละเฟสมีไทริสเตอร์ (SCR) สองตัวต่อแบบกลับหลังขนาน ตัวควบคุมจุดชนวนไทริสเตอร์ช้ากว่าจุดตัดศูนย์ของแรงดันไปเป็นมุม α ทำให้มอเตอร์ได้รับเพียงส่วนท้ายของแต่ละครึ่งคลื่น ลด α ลงเรื่อย ๆ แรงดัน rms ที่มอเตอร์ก็เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อถึงแรงดันเต็ม คอนแทกเตอร์บายพาสภายในปิด ไทริสเตอร์หยุดนำ จึงไม่มีความร้อนสูญเสียขณะเดินปกติ

รูป 1 · คลื่นแรงดันที่มอเตอร์ขณะ ramp: เริ่มจากชิ้นคลื่นแคบ (α ใหญ่) จนเต็มคลื่น จากนั้นบายพาส

T3 RMS voltage vs firing angle (resistive approximation) แรงดัน rms กับมุมจุดชนวน

$$\frac{V_{rms}}{V} = \sqrt{1 - \frac{\alpha}{\pi} + \frac{\sin 2\alpha}{2\pi}}$$

สูตร T3 ใช้กับโหลดความต้านทานเพื่อให้เห็นแนวโน้ม มอเตอร์เป็นโหลดเหนี่ยวนำที่กระแสตามหลัง ช่วงนำกระแสจึงยาวกว่านี้ ซอฟต์สตาร์ทเตอร์จริงวัดกระแสแล้วปรับ α แบบป้อนกลับ

### โหมดสตาร์ทที่พบ

- Voltage ramp: เริ่มที่แรงดันตั้งต้น (30–60 %) แล้วเพิ่มเป็นเส้นตรงในเวลาที่ตั้ง (5–30 s)

- Current limit: ปรับแรงดันให้กระแสไม่เกิน k·In (2–4 In) ตลอดการเร่ง

- Torque control: คุมแรงบิดให้เพิ่มเรียบ ความเร็วเพิ่มแทบเป็นเส้นตรง เหมาะกับปั๊มและสายพาน

- Kick start: จ่ายแรงดันสูงสั้น ๆ ตอนเริ่ม เพื่อเอาชนะแรงเสียดทานสถิต

- Soft stop / pump stop: ลดแรงดันช้า ๆ ตอนหยุด ให้น้ำในท่อชะลอตัวไม่กระแทกวาล์วกันกลับ (ค้อนน้ำ)

ต้องเปิด JavaScript

### การต่อและข้อควรระวัง

- ต้องมีอุปกรณ์ป้องกันลัดวงจรต้นทาง: เบรกเกอร์สำหรับ Type 1 หรือฟิวส์เซมิคอนดักเตอร์สำหรับ Type 2 ตามตารางผู้ผลิต

- ห้ามต่อคาปาซิเตอร์ปรับ PF ระหว่างซอฟต์สตาร์ทเตอร์กับมอเตอร์ — ต่อด้านไฟเข้า และตัดออกขณะ ramp

- ตั้งกระแสพิกัดมอเตอร์ คลาสโอเวอร์โหลด จำนวนสตาร์ทต่อชั่วโมงตามที่ผู้ผลิตกำหนด (ไทริสเตอร์ร้อนขณะสตาร์ท)

- ต้องมีคอนแทกเตอร์หรือสวิตช์ตัดตอนด้านไฟเข้าสำหรับการแยกไฟเพื่อซ่อม (ไทริสเตอร์ปิดไม่ถือเป็นการแยกไฟ)

## สตาร์ทด้วยออโต้ทรานส์ฟอร์เมอร์ ขั้นสูง

ออโต้ทรานส์ฟอร์เมอร์สามเฟสมีแท็ป เช่น 50 % 65 % 80 % มอเตอร์ได้แรงดัน $aV$ กระแสมอเตอร์ลดเป็น $a$ เท่า แต่เพราะหม้อแปลงแปลงกระแส กระแสในสายเมนลดเป็น $a^2$ เท่า — ลดกระแสสายได้ดีกว่าวิธีความต้านทานหรือซอฟต์สตาร์ทที่แรงบิดเท่ากัน ใช้กับมอเตอร์ใหญ่ เช่น ปั๊มสูบน้ำดิบ คอมเพรสเซอร์ใหญ่ (มักทำเป็นแบบ Korndorfer ที่เปลี่ยนจังหวะแบบปิดวงจร)

T4 Autotransformer starter สตาร์ทด้วยออโต้ทรานส์ฟอร์เมอร์ แท็ป $a$

$$I_{motor} = a\,I_{st,DOL} \qquad I_{line} = a^2\,I_{st,DOL} \qquad T_{st} = a^2\,T_{st,DOL}$$

ตัวอย่าง T-2

### แท็ป 65 % กับมอเตอร์ Ia/In = 7 Ta/Tn = 2.3

- $a^2 = 0.4225$ → กระแสสาย $0.4225 \times 7 = 2.96$ In · แรงบิด $0.4225 \times 2.3 = 0.97$ Tn

- เทียบซอฟต์สตาร์ทที่กระแสสายเท่ากัน 2.96 In: T2 → $2.3(2.96/7)^2 = 0.41$ Tn เท่านั้น

- ออโต้ทรานส์ให้แรงบิดมากกว่าเกือบสองเท่าที่กระแสสายเท่ากัน แลกกับขนาด น้ำหนัก และราคา

## เปรียบเทียบทุกวิธี กลาง

รูป 2 · กระแสและแรงบิดตอนเริ่มของมอเตอร์ตัวอย่าง (Ia/In 6.5 · Ta/Tn 2.15)

T5 Supply dip for any method แรงดันตกที่หม้อแปลงสำหรับทุกวิธี

$$\Delta U\% \approx \frac{\sqrt3\,V_L\,I_{line,st}}{S_{tr}/u_k + \sqrt3\,V_L\,I_{line,st}}\times 100$$

| เกณฑ์ | DOL | สตาร์-เดลต้า | ออโต้ทรานส์ | ซอฟต์สตาร์ท | VFD |

| กระแสสาย | 6–8 In | 2–2.7 In | 2–4 In | 2–4 In | ≤ 1.5 In |

| แรงบิดเริ่ม | สูงสุด | 1/3 | a² | (I/Is)² | สูง ควบคุมได้ |

| ความนุ่ม | กระชาก | กระชากสองครั้ง | ปานกลาง | นุ่ม | นุ่มที่สุด |

| หยุดนุ่ม | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ | ✓ (ควบคุมได้) |

| สายไปมอเตอร์ | 3 | 6 | 3 | 3 (inside delta 6) | 3 สายชีลด์ |

| ฮาร์มอนิก | — | — | — | ขณะ ramp เท่านั้น | ต่อเนื่อง |

| ราคาเทียบ | 1 | 1.5–2 | 3–5 | 2–3 | 3–6 |

## คำถามที่พบบ่อย

ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ปรับความเร็วได้ไหม?
ไม่ได้ ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ลดแรงดันแต่ความถี่ยังคงเป็น 50 Hz มอเตอร์จึงเดินที่ความเร็วใกล้พิกัดเสมอเมื่อโหลดปกติ การลดแรงดันขณะมีโหลดทำให้สลิปสูงและร้อน ถ้าต้องการปรับความเร็วต้องใช้อินเวอร์เตอร์

ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ต่อเข้าวงจรเดลต้าภายใน (inside delta) คืออะไร?
บางรุ่นต่อไทริสเตอร์อนุกรมกับขดลวดแต่ละชุดภายในเดลต้า ทำให้นำกระแสเพียง 0.58 In จึงใช้ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ขนาดเล็กลงได้ แต่ต้องดึงสาย 6 เส้นเหมือนสตาร์-เดลต้า และต้องต่อตามแบบของผู้ผลิตอย่างเคร่งครัด

มด

อาจารย์มด · ธีรวุฒิ แสวงบุญ
อาจารย์สาขาวิชาวิศวกรรมไฟฟ้า มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี สมุทรปราการ · ดูโปรไฟล์

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

**ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ปรับความเร็วได้ไหม?**
ไม่ได้ ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ลดแรงดันแต่ความถี่ยังคงเป็น 50 Hz มอเตอร์จึงเดินที่ความเร็วใกล้พิกัดเสมอเมื่อโหลดปกติ การลดแรงดันขณะมีโหลดทำให้สลิปสูงและร้อน ถ้าต้องการปรับความเร็วต้องใช้อินเวอร์เตอร์

**ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ต่อเข้าวงจรเดลต้าภายใน (inside delta) คืออะไร?**
บางรุ่นต่อไทริสเตอร์อนุกรมกับขดลวดแต่ละชุดภายในเดลต้า ทำให้นำกระแสเพียง 0.58 In จึงใช้ซอฟต์สตาร์ทเตอร์ขนาดเล็กลงได้ แต่ต้องดึงสาย 6 เส้นเหมือนสตาร์-เดลต้า และต้องต่อตามแบบของผู้ผลิตอย่างเคร่งครัด