---
title: "วงจรกลับทางหมุนมอเตอร์สามเฟส: สลับสองเฟส อินเตอร์ล็อกทางไฟฟ้า ทางกล และปุ่มกด และการกลับทางอัตโนมัติด้วยลิมิตสวิตช์"
url: https://modsengineeringmath.com/learn/motor-control/forward-reverse/
site: "Mod's Engineering Mathematics (อาจารย์มด)"
language: th
updated: 2026-10-14
---

> วงจร forward-reverse สำหรับมอเตอร์สามเฟส 400 V: ทำไมสลับ L1 กับ L3 แล้วมอเตอร์หมุนกลับ วงจรกำลังคอนแทกเตอร์สองตัว อินเตอร์ล็อกสามชั้น (หน้าสัมผัส NC ปุ่มกดคู่ และอินเตอร์ล็อกทางกล) กลับทางผ่าน STOP กับกลับทันที plugging AC-4 งานประตูม้วน รอกไฟฟ้า สายพาน และลิมิตสวิตช์

ฉบับ Markdown ของ https://modsengineeringmath.com/learn/motor-control/forward-reverse/ สำหรับผู้ช่วย AI และเครื่องมือค้นหา สูตรเขียนเป็น LaTeX ($…$ และ $$…$$) แล็บโต้ตอบและรูปมีเฉพาะในหน้าเว็บ

# วงจรกลับทางหมุนมอเตอร์สามเฟส: สลับสองเฟส อินเตอร์ล็อกทางไฟฟ้า ทางกล และปุ่มกด และการกลับทางอัตโนมัติด้วยลิมิตสวิตช์

THภาษาไทยENEnglish

// บทที่ 21.7 · ควบคุมมอเตอร์ AC · Forward–Reverse


ประตูม้วน รอกไฟฟ้า สายพานสองทิศ เครื่องกลึง ล้วนต้องกลับทางหมุน วงจรนี้คือ DOL สองชุดที่ต่อเข้ามอเตอร์ตัวเดียว ความยากไม่ได้อยู่ที่การทำให้หมุนกลับ แต่อยู่ที่การรับประกันว่าคอนแทกเตอร์สองตัว ไม่มีวันดูดพร้อมกัน เพราะนั่นคือลัดวงจรเฟสต่อเฟส

สรุปใน 30 วินาที

- K1 ต่อ L1-L2-L3 ตรง · K2 สลับ L1 กับ L3 → ลำดับเฟสกลับ สนามหมุนกลับ

- K1 + K2 พร้อมกัน = ลัดวงจรระหว่าง L1 กับ L3

- อินเตอร์ล็อกสามชั้น: NC ช่วยของตัวตรงข้าม · ปุ่มคู่ NO+NC · อินเตอร์ล็อกทางกล

- กลับทันทีขณะหมุน (plugging) กระแสสูงกว่าสตาร์ท ต้อง AC-4 — ควรหยุดก่อน

## วงจรกำลัง: สลับสองเฟส พื้นฐาน

รูป 1 · ด้านไฟเข้าของ K1 และ K2 ต่อขนานกัน ด้านออกของ K2 สลับเส้น L1 กับ L3 ก่อนรวมเข้ากับด้านออกของ K1 · ▽ คือสัญลักษณ์อินเตอร์ล็อกทางกล

R1 Phase swap การสลับเฟส

$$\text{K1: } (L1, L2, L3)\to(U1, V1, W1) \qquad \text{K2: } (L3, L2, L1)\to(U1, V1, W1)$$

R2 Fault if both close ถ้าดูดพร้อมกัน

$$I_{k2} = \frac{V_{L1L3}}{2 Z_{src}} = \frac{\sqrt3}{2} I_{k3} \approx 0.87\,I_{k3}$$

## วงจรควบคุมพร้อมอินเตอร์ล็อกสามชั้น กลาง

รูป 2 · แต่ละฝั่งคือวงจรล็อกตัวเองแบบ DOL แต่มีหน้าสัมผัส NC ของฝั่งตรงข้ามสองตัวขวางอยู่: ปุ่มของอีกฝั่ง และหน้าสัมผัสช่วยของคอนแทกเตอร์อีกตัว

| ชั้น | ทำด้วย | กันอะไร | ช่องโหว่ถ้ามีชั้นนี้ชั้นเดียว |

| 1 ไฟฟ้า (auxiliary) | K2 21-22 อนุกรมคอยล์ K1 และ K1 21-22 อนุกรมคอยล์ K2 | สั่งตัวที่สองขณะตัวแรกดูดอยู่ | หน้าสัมผัสหลักเชื่อมติด แต่ NC ช่วยกลับมาปิดได้ |

| 2 ปุ่มกด | ปุ่มคู่: กด S1 ตัด NC ของฝั่ง K2 ก่อน | กดสองปุ่มพร้อมกัน · ทำให้กลับทางผ่านการปล่อยก่อน | ไม่ช่วยถ้าคอนแทกเตอร์ค้าง |

| 3 ทางกล | คานกลระหว่างคอนแทกเตอร์คู่ | ดูดพร้อมกันทางกายภาพ แม้วงจรควบคุมผิด | ต้องติดตั้งคอนแทกเตอร์คู่ตามที่ผู้ผลิตกำหนด |

R3 Interlocked logic ตรรกะของวงจรกลับทาง

$$K1 = \overline{S0}\,\overline{F2}\,(S1 + K1)\,\overline{S2}\,\overline{K2} \qquad K2 = \overline{S0}\,\overline{F2}\,(S2 + K2)\,\overline{S1}\,\overline{K1}$$

ต้องเปิด JavaScript

ในซิมูเลเตอร์ลองกดเดินหน้าแล้วกดถอยหลังทันที อินเตอร์ล็อกจะไม่ยอม จากนั้นติ๊ก “ไม่มีอินเตอร์ล็อกผ่าน STOP” แล้วกลับทางขณะหมุน ดูกระแสที่พุ่งสูงกว่าตอนสตาร์ทและความเร็วที่ผ่านศูนย์

## แบบ NEMA/JIC: สตาร์ตเตอร์กลับทางหมุน กลาง

สตาร์ตเตอร์กลับทางหมุนของ NEMA คือคอนแทกเตอร์สองตัว F (forward) และ R (reverse) บนแผ่นฐานเดียวกัน มีอินเตอร์ล็อกทางกล (M.I.) ติดมาจากโรงงาน R สลับ L1 กับ L3 เหมือน K2 ของแบบ IEC

รูป 1ก · กลับทางหมุนแบบ NEMA/JIC: วงจรกำลัง (F ตรง · R สลับ L1↔L3 · OL · มอเตอร์ T1 T2 T3) และแลดเดอร์ STOP / FWD / REV พร้อมอินเตอร์ล็อก

- อินเตอร์ล็อกสามชั้นเหมือน IEC: หน้าสัมผัส NC ของ F และ R ในแลดเดอร์ตรงข้าม · ปุ่ม FWD/REV ที่มีครึ่ง NC ต่ออนุกรมอีกฝั่ง · M.I. ทางกลที่ตัวสตาร์ตเตอร์

- เลขใต้คอยล์: F แสดง “1 2” คือ NO อยู่แลดเดอร์ 1 (ล็อกตัวเอง) และ NC อยู่แลดเดอร์ 2 (อินเตอร์ล็อกของ R) · R แสดง “1 2” ในทางกลับกัน

- ปุ่ม STOP ใช้ร่วมกันทั้งสองแลดเดอร์ · OL เดียวอยู่ติดราง X2 · ระยะหยุดสนิทก่อนกลับทาง (plugging) ต้องมีรีเลย์ความเร็วศูนย์ หรือไทเมอร์หน่วง

## กลับทางขณะหมุน (plugging) ขั้นสูง

ถ้ามอเตอร์หมุนเดินหน้าเกือบเต็มรอบแล้วสลับเฟสทันที สนามหมุนกลับทิศแต่โรเตอร์ยังหมุนไปทางเดิม สลิปเทียบกับสนามใหม่จึงเกือบเท่า 2

R4 Slip during plugging สลิปขณะกลับทาง

$$s = \frac{-n_s - n}{-n_s} = 1 + \frac{n}{n_s} \approx 2 \quad (n \approx n_s)$$

ที่ s ≈ 2 กระแสสูงกว่าตอนสตาร์ทเล็กน้อย และแรงบิดทำหน้าที่เบรก พลังงานจลน์ทั้งหมดของโหลดกลายเป็นความร้อนในโรเตอร์ (ประมาณ 3 เท่าของการสตาร์ทครั้งเดียว) คอนแทกเตอร์ต้องพิกัด AC-4 และต้องมีวิธีตัดไฟเมื่อความเร็วถึงศูนย์ (สวิตช์ความเร็วศูนย์) มิฉะนั้นมอเตอร์จะเร่งไปทางกลับ

R5 Rotor heat per operation ความร้อนในโรเตอร์ต่อครั้ง (โหลดไม่มีแรงบิด)

$$E_{start} = \tfrac12 J\omega_s^2 \qquad E_{plug\,(\omega_s \to 0)} = \tfrac32 J\omega_s^2 \qquad E_{reverse\,(\omega_s \to -\omega_s)} = 4\cdot\tfrac12 J\omega_s^2$$

ตัวอย่าง R-1

### สายพานกลับทางขณะหมุน J รวม 0.4 kg·m² มอเตอร์ 4 ขั้ว

- $\omega_s = 2\pi(1500)/60 = 157$ rad/s · พลังงานจลน์ $\tfrac12(0.4)(157^2) = 4.93$ kJ

- R5: กลับทางเต็ม (เดินหน้า → ถอยหลังเต็มรอบ) ความร้อนในโรเตอร์ ≈ 4 × 4.93 = 19.7 kJ เทียบกับสตาร์ทธรรมดา 4.9 kJ

- ถ้ากลับทางทุก 30 s มอเตอร์จะร้อนเร็วกว่าสตาร์ทธรรมดาสี่เท่า → ใช้หยุดก่อนกลับ หรือใช้อินเวอร์เตอร์ที่ลดความเร็วแบบควบคุมได้

## กลับทางอัตโนมัติด้วยลิมิตสวิตช์ กลาง

ประตูม้วนและโต๊ะเลื่อนต้องหยุดที่ปลายทาง ใส่ลิมิตสวิตช์ปลายทางแบบ NC อนุกรมกับคอยล์ของทิศนั้น (-B1 ในวงจรเดินหน้า -B2 ในวงจรถอยหลัง) เมื่อชนลิมิต วงจรทิศนั้นตัด ส่วนทิศตรงข้ามยังสั่งได้ ถ้าต้องการให้เดินกลับไปมาอัตโนมัติ ใช้หน้าสัมผัส NO ของลิมิตเดียวกันขนานกับปุ่มของทิศตรงข้าม

- ใช้ลิมิตสวิตช์ที่มีหน้าสัมผัสเปิดด้วยกลไกบังคับ (positive opening ตาม IEC 60947-5-1) สำหรับตำแหน่งที่เกี่ยวกับความปลอดภัย

- เพิ่ม “ลิมิตสุดทาง” (over-travel limit) อีกตัวหลังลิมิตปกติ ต่อเข้าวงจรหยุดหลัก กันกรณีลิมิตแรกเสีย

- รอกไฟฟ้า: ห้ามพึ่งเพียงหน้าสัมผัสช่วย ต้องมีลิมิตบน-ล่างและเบรกทางกล

## คำถามที่พบบ่อย

อินเตอร์ล็อกทางไฟฟ้าอย่างเดียวพอไหม?
ไม่ควร ถ้าหน้าสัมผัสหลักของคอนแทกเตอร์ตัวหนึ่งเชื่อมติด (weld) หรือคอนแทกเตอร์ค้างทางกล หน้าสัมผัสช่วย NC อาจยังปิดอยู่ทั้งที่หน้าสัมผัสหลักยังต่อ ทำให้อีกตัวดูดได้และลัดวงจรเฟส อินเตอร์ล็อกทางกลระหว่างคอนแทกเตอร์ทั้งสองกันไม่ให้ดูดพร้อมกันทางกายภาพ ผู้ผลิตขายเป็นชุดคอนแทกเตอร์กลับทาง (reversing contactor) ที่มีทั้งสองแบบ

กลับทางขณะมอเตอร์หมุนอยู่ได้ไหม?
ทำได้ทางเทคนิค (plugging) แต่กระแสสูงกว่ากระแสสตาร์ท แรงบิดกระชากเพลาและเกียร์ และคอนแทกเตอร์ต้องพิกัด AC-4 งานส่วนใหญ่ควรบังคับให้กด STOP และรอให้หยุดก่อน หรือใช้ไทเมอร์หน่วงก่อนกลับทาง

มด

อาจารย์มด · ธีรวุฒิ แสวงบุญ
อาจารย์สาขาวิชาวิศวกรรมไฟฟ้า มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี สมุทรปราการ · ดูโปรไฟล์

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

**อินเตอร์ล็อกทางไฟฟ้าอย่างเดียวพอไหม?**
ไม่ควร ถ้าหน้าสัมผัสหลักของคอนแทกเตอร์ตัวหนึ่งเชื่อมติด (weld) หรือคอนแทกเตอร์ค้างทางกล หน้าสัมผัสช่วย NC อาจยังปิดอยู่ทั้งที่หน้าสัมผัสหลักยังต่อ ทำให้อีกตัวดูดได้และลัดวงจรเฟส อินเตอร์ล็อกทางกลระหว่างคอนแทกเตอร์ทั้งสองกันไม่ให้ดูดพร้อมกันทางกายภาพ ผู้ผลิตขายเป็นชุดคอนแทกเตอร์กลับทาง (reversing contactor) ที่มีทั้งสองแบบ

**กลับทางขณะมอเตอร์หมุนอยู่ได้ไหม?**
ทำได้ทางเทคนิค (plugging) แต่กระแสสูงกว่ากระแสสตาร์ท แรงบิดกระชากเพลาและเกียร์ และคอนแทกเตอร์ต้องพิกัด AC-4 งานส่วนใหญ่ควรบังคับให้กด STOP และรอให้หยุดก่อน หรือใช้ไทเมอร์หน่วงก่อนกลับทาง